تصور کنید شاعری هستید که می‌خواهد دربارهٔ یک موضوع خاص شعر بگوید. شعرهایی با موضوع مهدویت، فقط در قالب دوبیتی، و نه یکی-دو تا؛ بلکه سیصد و سیزده عدد!

بی‌شک به دلیل این‌که موضوع یکی است، مضامینی که در ذهن شکل می‌گیرند دچار یکنواختی و تکرار می‌شوند و کار هر شاعری برای خلق یک اثر ناب بسیار بسیار دشوار است، اما اگر کتاب «بگو تا صبح چند آدینه مانده است؟» را مطالعه کنید، سیصد و سیزده دوبیتی در موضوع مهدوی می‌بینید که هیچ‌گاه از خواندن

آن‌ها احساس خستگی و تکرار نمی‌کنید.

سید حبیب نظاری شاعری‌ست که دوبیتی‌هایش تولد دوبارهٔ این قالبِ نسبتاً فراموش شده است و به نوعی احیا کنندهٔ دوبیتی است. تنوع مضمون، تصویر و احساس در شعرهای سید حبیب نظاری، «بگو تا صبح چند آدینه مانده است؟» را به یک مجموعهٔ کامل تبدیل کرده است.

دوبیتی به دلیل کوتاه بودن بسیار راحت به خاطر سپرده می‌شود و حتی یکی از ظرفیت‌های این قالب، انتشار آن به وسیلهٔ پیامک است که در این عصر بخشی از مطالعات روزانهٔ ما را شامل می‌شود.

شروع قصه با برگشتن تو
کجا ما و کجا برگشتن تو
ولی نه، مانده از چشم انتظاری
فقط یک ندبه تا برگشتن تو

این اولین دوبیتیِ مجموعه است و با همسفر شدن با کتاب و گذشتن از ۳۱۱ شعر می‌رسیم به:

صبوری، عشق، باران، آسمان، ماه
خدا، فانوس، دل‌تنگی، جنون، آه….
تمام واژه‌ها چشم‌انتظارند
کدامین جمعه خواهی ‌آمد از راه؟

تا انتظار، دل‌تنگی، اشک، ندبه، جمعه، ظهور و واژه‌هایی از این دست را در ذهن‌مان مرور کرده باشیم.

در دیباچهٔ کتاب می‌خوانیم:

«‌شعر است، شور است، دوبیتی، راز، زمزمه، آواز، ترانه، دلتنگی، حیرانی، ۳۱۳ درنگ کوتاه، ۳۱۳ پلک در یک چشم‌به‌راهیِ ژرف.

۳۱۳ اشک در ندبه خوانی یک انتظار مقدس.»

شناسنامه کتاب

عنوان	بگو تا صبح چند آدینه مانده است؟
نویسنده	سید حبیب نظاری
تصویرگر	-
مترجم	-
ویراستار	-
ناشر	حوزه هنری استان قم
گروه مخاطبان	علاقه‌مندان به شعر آیینی
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	168 صفحهٔ رقعی
نوبت چاپ	اول - 86
شمارگان	1100 نسخه
قیمت	1800 تومان
شابک	978-964-04-0606-9

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "قورمه سبزی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

• تحفة الفقراء
• شیوه‌های تقویتِ هوشِ نوزاد
• ن‍ی‍روی‌ دل‍ت‍ا از پ‍ل‍ی‌م‍ی‌ ت‍ا طب‍س
• فردا شکل امروز نیست
• اسطوره‌های صهیونیستی سینما

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

شاید هیچ نوعِ ادبی به لحاظ کمّی و کیفی به اندازهٔ هایکو جهانی نشده باشد. این قالبِ کوتاهِ سه خطی به خاطرِ ظاهرِ غلط اندازش هر شاعر یا شبهِ شاعری را به خود فرامی‌خواند. اما هایکونویسی اصلاً به این سادگی که می‌نماید نیست. هایکونویس به درکی خاص از هستی و همچنین تمرینِ فراوان و مستمر نیاز دارد. با صِرفِ گزارشِ یک تصویر در سه خط یا حتی از آمیختنِ دو تصویر با هم هایکو ساخته نمی‌شود.

به همین دلیل است که وقتی هایکو یا هایکو‌هائی منطبق بر اصولِ آن نوشته می‌شود باید قدرِ آن را دانست. مثل این هایکوی جان مک دونالد با ترجمهٔ خوب خانم معصومه فخرائی:

مسدود می‌کند

انتهای خیابانِ باریک را

ماهِ تمام

انتشارات شاملو در بهار امسال هایکوهای جان مک دونالد را با عنوانِ «ماهِ تمام» و ترجمهٔ خانم فخرائی به‌صورتِ دو زبانه منتشر کرده است. آن‌طور که در پشتِ

جلدِ کتاب نوشته شده است، جان مک دونالد سنگ‌تراشِ بازنشسته‌ای است که در اسکاتلند زندگی می‌کند و هایکوهای او تا کنون به چند زبانِ زندهٔ دنیا ترجمه شده‌اند.

شاعر با استفاده از کلماتِ مناسب و توجه به جزئیات، تصاویرِ زنده و ملموسی را پیشِ روی مخاطب قرار داده است. وقتی این هایکو را می‌خوانید سرمای بادِ سرد و گزنده‌ای را که از سمتِ دریا می‌وزد احساس می‌کنید:

بادِ سردِ دریا

بر تیرک می‌نشیند مرغ دریائی

اشک در چشمانش

تأیید می‌کنید که شاعر سرمای باد را با اشکی که در چشم‌های مرغِ دریائی حلقه زده است به خوبی منتقل کرده است. البته اگر بخواهیم کمی بیشتر به عمقِ شعر برویم اشکِ مرغِ دریائی ممکن است به خاطرِ تنهائیِ او نیز باشد.

در این هایکو هم شاعر با استفاده از کلماتِ کُنده و ترانه‌های قدیمی حسِ نوستالژیکِ این دو پرنده را نسبت به درختی که روزی بر سرِ شاخه‌های آن ترانه سر می‌دادند و اکنون از آن فقط کُنده‌ای بر جای مانده، به خوبی منتقل کرده است:

دو توکا بر کُنده‌ای

ترانه‌های قدیمی

در منقارهای‌‌شان

وقتی که هایکوهای این مجموعه را بخوانید تنهائی و حسِ نوستالژیِ پیرمردی را احساس می‌کنید که همراهش در خانهٔ ساحلیِ او که باغی با گل‌های رنگارنگ و چند درختِ سیب دارد روز را آغاز کرده‌اید و در ایوانِ خانهٔ او چای نوشیده‌اید، در کنارِ ساحل قدم زده‌اید، در میانِ درختانِ سیب پرسه زده‌اید، با او به ماهی‌گیری رفته‌اید، برای گنجشک‌ها خرده‌نان ریخته‌اید، به او کمک کرده‌اید تا برگ‌ها را از روی زمین جارو کند و در عینِ حال او را نگرانِ وضعیت و آیندهٔ انسان و انسانیت یافته‌اید و وقتی که با او وداع می‌کنید، غمگینیِ نرگس‌های او را حس می‌کنید.

مترجم به خوبی حسِ شاعر را منتقل کرده است و با توجه به دو زبانه بودن کتاب اهلِ فن می‌توانند بر این نکته مُهرِ تأیید بزنند. خلاصه این‌که لذتِ خواندنِ این کتاب را از دست ندهید.

با همهٔ این محاسن، از کیفیتِ کاغذ و جلد و طراحیِ جلد کتاب این‌طور برمی‌آید که ناشر، چندان هنرمندانه و دلسوزانه با کتاب برخورد نکرده است. بی‌مهریِ او از جلدِ کتاب پیدا است….

معرفی صوتی این کتاب را دانلود کنید / بشنوید:

http://asha.ir/core/wp-content/uploads/2011/07/maahetamaam.mp3

شناسنامه کتاب

عنوان	ماه تمام
نویسنده	جان مک‌دونالد
تصویرگر	-
مترجم	معصومه فخرایی
ویراستار	-
ناشر	نشر شاملو
گروه مخاطبان	علاقه‌مندان به هایکو
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	48 صفحهٔ جیبی
نوبت چاپ	اول - زمستان 89
شمارگان	1000 نسخه
قیمت	1500 تومان
شابک	978-600-116-175-9

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "قورمه سبزی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

• تحفة الفقراء
• شیوه‌های تقویتِ هوشِ نوزاد
• ن‍ی‍روی‌ دل‍ت‍ا از پ‍ل‍ی‌م‍ی‌ ت‍ا طب‍س
• فردا شکل امروز نیست
• اسطوره‌های صهیونیستی سینما

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

چگونه «زیستن» را تو به من بیاموز، چگونه «مردن» را خود خواهم آموخت!

دفترهای سبز دربرگیرندهٔ سروده‌ها و نثرهای شاعرانهٔ دکتر شریعتی است که از منابعِ پراکنده، دوستان وهمچنین از میانِ مجموعه آثارِ وی گردآوری شده است.

شریعتی را بیش‌تر در جایگاهِ نویسنده یا متفکر می‌شناسیم و در جایگاهِ شاعر کم‌تر از او یاد می‌کنیم. جالب این‌که با دیدن و یادآوریِ اشعار در این کتاب، حسِ

آشنایی در ما به وجود می‌آید و می‌بینیم که این اشعار برای ما غریبه نیستند، بلکه بیش‌ترِ آن‌ها را بارها و بارها در جاهای مختلف خوانده و شنیده و دیده‌ایم، لیکن نمی‌دانستیم از آنِ کیست.

اشعار، با عواطف  و نگرشی انسانی و حسی سروده شده است. شریعتی در این اشعار -یا به تعبیری گردآورنده… نثرهای شاعرانه- آن‌چه از دل بر می‌آید، می‌نویسد.

محتوایِ این کتاب، بیش‌تر دل‌نوشته‌های شاعر است و بیانِ دردِ دل‌های آهنگین و موزون. او در سراسرِ اثر از خاموشی، سکوت، تنهایی، غم‌ها و رنج‌هایش گلایه می‌کند.

شریعتی غم‌ها، شادی‌ها، فریادها و آرزوهایش را به تصویر می‌کشد. به نوعی اشعارِ شریعتی، آن چیزی است که در وجودِ پرغوغایش می‌گذرد.

عواملِ تأثیرگذاریِ سخنانِ شریعتی در این کتاب، بلاغت و شیواییِ او در گسترهٔ سخن است و از آن زیباتر و شورانگیزتر، نثرِ وی است که گاهی تا مرزِ شعری دل‌انگیز پیش می‌رود. این‌ها شعرهایی است که گاه به‌صورتِ موزون و گاه آهنگین و نثرگونه سروده شده‌اند و بیان‌گرِ جوشش‌هایِ درونیِ او هستند.

خواندنِ این کتاب، به ما در درکِ احساسات و احوالِ شاعر کمک می‌کند و ممکن است مقدمه‌ای برای بهتر خواندن و بیش‌تر خواندنِ کارها و کتاب‌های دیگرِ او باشد.

شناسنامه کتاب

عنوان	دفترهای سبز؛ مجموعه اشعار و نثرهای شاعرانه
نویسنده	علی شریعتی
تصویرگر	-
مترجم	-
ویراستار	-
ناشر	نگاه امروز
گروه مخاطبان	بزرگسالان
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	278 صفحهٔ رقعی
نوبت چاپ	ششم - 86
شمارگان	3000 نسخه
قیمت	4200 تومان
شابک	964-7470-19-3

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "دراژه شکلاتی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

• یک اسم و چند قصه: سنگ
• دن کاسمورو
• جوجه‌ای که می‌خواست فضانورد شود
• ورزش ذهن؛ به همین سادگی
• دو تخم مرغ در مه

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

تا حالا هایکو خوانده‌اید؟ همان اشعار هجاییِ ژاپنی که خیلی کوتاه و دل‌نشین‌اند و مضامین زیبایی هم دارند. البته به‌تازگی انگار هایکوی فارسی هم مُد شده است! اما به گمانم این قالب برای شعر فارسی نیست و اگر هم بخواهیم شعر فارسی را در این قالب ببریم، شاید تمام ویژگی‌های هایکو را نتوانیم بر آن منطبق کنیم…

من معنی «سیاوچمانه» را نمی‌دانستم. اصلاً تا به حال این کلمه به گوشم نخورده بود. وقتی کتاب «صد سیاوچمانه» را از عزیزی هدیه گرفتم، تازه فهمیدم که این کلمه کردی است. سیاوچمانه نامِ سرودهای کردی

است که در این کتاب آمده است. کتاب را که باز کردم و دو سه سیاوچمانه را خواندم به یاد هایکوهایی افتادم که قبلاً خوانده بودم و فکر کردم خیلی به هایکو شبیه‌اند.

«سیاوچمانه از جمله ترانه‌های کردی باستانی هستند که با گویش هورامی و بر اساس شیوهٔ هجایی سروده شده‌اند. سیاوچمانه ترکیبی است از دو واژهٔ «سیاو» به معنی سیاه و «چمان» به معنیِ‌چشم‌ها و به ترانه‌هایی گفته می‌شود که در وصفِ سیاه‌چشمان سروده شده‌اند. سیاوچمانه از معدود ترانه‌های عامیانهٔ کردی است که هنوز موردِ توجهِ مردمِ هورامان است و به آن عشق می‌ورزند و با طلوع و غروبِ خورشید بر بلندایِ کوهستان زمزمه‌اش می‌کنند.»

در این کتاب صد سرودهٔ کردی از لالایی گرفته تا وصف کوهستان، عشق به وطن و حالاتِ معشوق آمده است. هیچ‌یک از این سروده‌ها از پنج سطر بیش‌تر نیست اما سادگی و زیبایی هر کدام وادارت می‌کند بعدی و بعدی و بعدی را هم بخوانی. الفاظ فارسی هر سیاوچمانه در یک صفحه از کتاب نشسته و در پایانِ کتاب اصلِ سیاوچمانه‌ها به زبانِ کردی آمده است.

رئوف سعیدیان و فریاد شیری این سروده‌ها را در کلماتی زیبا و ساده به فارسی برگردانده‌اند و مقدمه‌ای خوب و کامل هم دربارهٔ سیاوچمانه در اولِ کتاب آورده‌اند. این کتاب نه برای پایانِ این هفته بلکه برای پایانِ همهٔ هفته‌ها دلچسب است و خستگی را از تنِ آدم می‌رماند.

شناسنامه کتاب

عنوان	سیاوچمانه
نویسنده	مردم بی‌نام و نشان کرد
تصویرگر	-
مترجم	فریاد شیری، رئوف سعیدیان
ویراستار	-
ناشر	مشکی
گروه مخاطبان	علاقه‌مندان به فرهنگ عامیانه
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	120 صفحهٔ پالتویی
نوبت چاپ	اول - 87
شمارگان	1500 نسخه
قیمت	2000 تومان
شابک	978-964-8765-26-7

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "دراژهٔ شکلاتی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

در جنوبِ شرقِ کشورِ خودمان ترانه‌هایی تک‌بیتی داریم که غالباً نامکتوب‌اند و سینه به سینه میان بلوچ‌های این سرزمین نقل شده‌اند.

دوستِ مستندسازی دارم به نام محمدعلی هاشم‌زهی. هم‌نشینی در هتلی در مشهد و شنیدنِ خاطراتِ فیلم‌سازی‌اش در زابل و جذابیتِ رفت و آمدهایش به افغانستان، بهانهٔ شروع رفاقتمان بود. شب‌نشینی‌هایِ سه روزه‌ای که اختتامیهٔ یک جشنوارهٔ فیلمِ داخلی فراهم کرده بود.

بُعدِ مسافت و گرفتاری‌هایِ همیشگی کاری کرده تا تنها راهِ خبر گرفتن از این رفیقِ قدیم، به دیدارها در جشنواره‌های فیلم‌سازی محدود شود.

تا اینکه آبانِ پارسال فیلمش –لیکو- در یکی از بخش‌های جشنوارهٔ «سینما حقیقت» نامزد جایزه شد و با بُردنِ جایزه، خوشحال‌ترم کرد.

بگذریم، داستان چیز دیگری است:

بهمنِ همان سال، دوستِ دیگری برایِ تدوینِ پرونده‌ای ژورنالیستی، روی موضوعِ ترانه‌هایِ قومی تحقیق می‌کرد. چرخ زدن بینِ کتاب‌هایِ منتشر شده دربارهٔ این موضوع، گذرم را به کتاب‌هایِ نشرِ مشکی انداخت تا با  «صد سیاوچمانه» (سروده‌هایِ کردی) و «صد آساناک» (سروده‌هایِ ترکیِ قشقایی) آشنایم کند. آخرِ این گذر به دیدنِ کتابِ دیگری از این سه‌گانه به نام «صد لیکو» (سروده‌هایِ بلوچی) با گردآوری و برگردان منصور مؤمنی ختم شد.

منِ بلوچستان ندیده، اصلاً نمی‌دانستم در جنوبِ شرقِ کشورِ خودمان ترانه‌هایی تک‌بیتی داریم که غالباً نامکتوب‌اند و سینه به سینه میان بلوچ‌های این سرزمین نقل شده‌اند. سروده‌هایی که به «هایکو» -این ژانرِ شناخته شدهٔ ادبیاتِ ژاپن- پهلو می‌زند.

از فاصلهٔ ۷۶۶۰ کیلومتری بین فرهنگ تهران و توکیو که بگذریم، و  ۱۵۶۷ کیلومتر بینِ تهرانِ و زاهدان را هم گز نکرده باشیم، یک کتاب روبه‌رویِ ماست به نام صد لیکو، از نشرِ مشکی.

لیکو یا همان که بسیاری آن را به آوازی بلوچی می‌شناسند، تک بیت‌هایی در وزن هجایی است که با هم‌راهیِ سازِ «سروز» یا همان «قیچک» خوانده می‌شود. زنانِ بلوچ هنوز هم آن را هنگام سوزن زدنِ نقش‌هایِ دو هزار ساله رویِ پارچه‌هایِ رنگین، زمزمه می‌کنند.

لیکو بیانِ جریانِ زندگی‌ست. می‌توان در آن هر لحظه منتظرِ حادثه‌ای تازه بود؛ حوادثی قریب و بعید، که گاهی درکِ رابطهٔ مضامینِ دو مصراع را با سختی مواجه می‌کنند. در این حال، بدونِ آگاهی از واقعیتِ فرهنگ و زندگی در بلوچستان نمی‌توان توجیهی برای دوریِ مصراع‌ها از هم‌دیگر یافت.

منصورِ مؤمنی این صد سرودهٔ دو-سه خطیِ اهالیِ  بلوچستان را در ۱۲۰ صفحهٔ پالتویی گردآوری و ترجمه کرده و در آخرِ کتاب هم، ما را با ضمیمهٔ صد لیکو به زبان اصلی غافل‌گیر می‌کند.

شناسنامه کتاب

عنوان	صد لیکو
نویسنده	مردم بلوچستان
تصویرگر	-
مترجم	منصور مؤمنی
ویراستار	-
ناشر	نشر مشکی
گروه مخاطبان	علاقه‌مندان به فرهنگ عامیانه
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	120 صفحه پالتویی
نوبت چاپ	دوم - 1388
شمارگان	1000 نسخه
قیمت	2200 تومان
شابک	964-8765-12-0

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "دراژه‌ شکلاتی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

شعر سروده نمی‌شود، زاده می‌شود. زادن غزل هم که گل باغ شعر است، آسان نیست؛ اندیشه‌ای جوان می‌خواهد و کلماتی آتشین و زبانی که با روح درونش، این کلمات را به رستاخیز وادارد. غزل، سرود فصل جوانی و مخاطب آن یا جوان است یا اندیشه‌ای که پیری در آن راه ندارد. این بار هم غزل‌هایی ناب از آفریننده‌ای که همواره اندیشهٔ غزلش جوان است در کتاب دیگر کادو کرده‌ایم و پیش‌کش می‌داریم: «من زنده‌ام هنوز و غزل فکر می‌کنم» سرودهٔ محمد علی بهمنی.

بهمنی شاعری است که شعرش به راستی تا عمق جان نفوذ می‌کند. اهل جنوب است اما جایگاه واقعی او، اعماق روح همهٔ آنهایی است که شعرش را می‌خوانند. کتاب شعر تازهٔ بهمنی را این بار انتشارات فصل پنجم منتشر کرده است. باز هم غزل‌هایی تر و تازه، اشعار واقعی که دوست‌داران شعر بهمنی با مفهوم آن آشنا هستند.

اگر هم با احتمالی اندک، کسی بهمنی را نشناسد، لابه لای غزل‌های این کتاب با او آشنا خواهد شد؛ آنجا که می‌گوید:

من شاعر معاصر قرنی ندیده‌ام

قرنی که در تخیل خود آفریده‌ام…

اگر بگوییم بهمنی در غزل معاصر استاد است، مبالغه نکرده‌ایم. او با شعر قد کشیده است، با شعر نفس کشیده است و شعر را به زوایای زندگی خویش کشانده است. خودش دربارهٔ پیشینهٔ شعرش می‌گوید:

بالغ که شدم، شعر صدای بم من شد

تنها نه صدا، فرصت بیش و کم من شد

او در پیرانه‌سر هم از عشق، تعریفی خوب و نیکو و خاص خویش دارد. در این فوران عقل و تجربه هم، برای عشق جایگاهی متمایز با عقل در نظر می‌گیرد گویی هنوز در عنفوان جوانی است و عشق را با تمام وجودش لمس می‌کند:

عشق عشق است چه بر لوحی زر

بنویسند، چه برگی کاهی

پرسش از عقل چه جایی دارد؟

تا جنون می‌دهدت آگاهی

غیر از آن کوچه که دیوارش نیست

خانهٔ دوست ندارد راهی

همه جای کتاب را دوست داری؛ با آن لحظه‌هایت را تر می‌کنی و با غزل‌ها زندگی می‌کنی. اما جایی هم هست که دلت می‌گیرد! نه از تنگی عرصهٔ زندگی و نه از حس کسالت‌آمیزی که ممکن است در کلام باشد. دلت آنجا می‌گیرد که می‌بینی بهمنی در اندیشهٔ پایان خویش سخن می‌گوید. اما آیا به‌راستی شاعر هم پایانی دارد؟

نه! شاعر را هرگز پایانی نیست. تا وقتی کلامش جان دارد و بر سر زبان‌ها جاری است، شاعر هم نه تنها زنده که همراه با کلامش جاری است.

اوایل که قرار شده بود معرفی شعر بنویسم؛ آقای سردبیر گفته بود: از تکا نباشد.

گفتم آخر چرا؟ تکا که کتاب‌های خوبی چاپ کرده.

گفت: آخر تکا برآمده از بدنهٔ دولت و رانت است و بسیار است و انصافاً راست هم می‌گفت. گفت عوضش، سورهٔ مهر کتاب‌های خیلی خوبی چاپ کرده. از آن‌ها معرفی کن.

گفتم خب سورهٔ مهر هم فلان است و بیسار است.

گفت راست می‌گویی. حالا اگر چاره‌ای نبود عیب ندارد از تکا هم معرفی کنی….

این‌ها را گفتم که بگویم این بار واقعاً چاره‌ای نداشتم. نه این که کتاب دیگری برای معرفی نبود. چرا بود. زیاد هم بود. اما دلم توی این یکی بد جور گیر کرده بود و هرچه بالا پایین کردم، دیدم نمی‌توانم این را روی زمین بگذارم و یک کتاب دیگر دست بگیرم. از همین الآن به آقای سردبیر بگویم که می‌خواهم خیلی بیش‌تر از آن چهارصد-پانصد کلمه‌ای که قرارمان بود بنویسم. لطفأ این یک بار را اجازه بدهید!

قبلأ توی بعضی از جشنواره‌ها، چند شعر خیلی قشنگ از جناب دکتر عباس احمدی شنیده بودم. یک سلام علیک مختصری هم با ایشان داشتم اما هنوز مجموعه‌شان را نخوانده بودم. «جمله‌های معترضه» برای من از خیلی جهات با خیلی از مجموعه‌هایی که تا حالا خوانده‌ام متفاوت بود.

همان‌طور که اسم کتاب هم به ظرافت اشاره دارد، زبان خیلی از شعرها و مخصوصأ موفق‌ترین شعرهای جناب احمدی در این مجموعه، زبان اعتراض است؛ اما نه اعتراضی که دوره‌ای بین شاعران جوان ما مُد شده بود و پر از فضای یأس و منفی‌بافی و سیاه‌نمایی و تاریک اندیشی بود و آدم را یاد آن کوتولهٔ لی لی پوتی کارتن گالیور می‌انداخت که مدام می‌گفت: «ما موفق نمی‌شیم… من می‌دونم…»

و به قول خود جناب احمدی:

خسته نشدید این همه از ابر سرودید؟

یک بار هم از آبی باران بسرایید…

زبان اعتراض عباس احمدی از طرفی زبانی نیست که ایجاد سرخوردگی کند و فکر کنی الآن است که سقف آسمان روی سرت خراب شود و از طرفی مثل بعضی از کارهای مشابه

دیگران باعث نشده که عاطفه و لطافت و طراوت شعر، فدای زمختی و زبری‌های واژه‌های اعتراض آمیز شود؛ بلکه لطافت‌ها و تازگی‌های زبانی که در سروده‌های ایشان دیدم واقعاً ممتاز و شاید کم نظیر بود.

مثلا نگاه کنید:

ضربان صدای او جاری ست: با یتیمی به خنده مشغول است

سر تقسیم سهم بیت المال با صحابه بگو مگو دارد

یا آن جا که درد دل های یک پیرزن فقیر عشایری را می سراید:

روله! منم بی کس و کار؛ با چندسر طفل نازار

در دادگاه غم انگار؛ پروندهٔ ما قطور است

زین تیرهٔ خسته تنها؛ یک تن به جایی رسیده

فرزند نان آور ما ؛ در شهر حالا سپور است

مانند ما اسب دارد مردی که مرکز نشین است

روزی می‌آید… خودش هم؛ در انتظار ظهور است

فکر می‌کنم چیزی که گزندگی اعتراض در زبان شعر عباس احمدی را ملایم و شیرین و دلنشین کرده، یکی دنبال کردن فکر و اندیشهٔ مشخص در شعر، و دیگری تسلط زیاد این شاعر به طنز است. بوی طنزپرداز بودنِ او را در خیلی از شعرهایش می‌توان استشمام کرد و الحق که از طنز-نه به معنای فکاهی و خنده‌آور بودن آن- خیلی هنرمندانه در سروده‌هایش حضور دارد.

فکر می‌کنم این بیت، یکی از شاهکارهای عباس احمدی در بهره‌گیری از طنز در شعر جدّی باشد:

رفوگران تمام جهان رفیق منند

عجیب نیست پر از وصله‌های ناجورم

که با این بیان طنز به شیرینی، نیش خودش را زده و خواسته بگوید، انگار هرکس که دستش به بالاها بند نباشد و رفقایش آدم‌های بی‌بضاعت باشند، باید هم غیر محترم باشند و به او وصله‌های ناجور بچسبانند.

این هم بیت آخر همان شعر:

دوباره شب شد و بر زخم من غزل پاشید

و زخم باعث شعر است بنده معذورم

دلم نمی‌آید بعضی دیگر از امتیازاتی را که به نظر من «جمله‌های معترضه» داشت، نشمارم و مثال نزنم. این روزها بلایی که گریبان‌گیر خیلی از شاعرهای ما شده و آن را نوآوری و حرکت رو به جلو به شمار می‌آورند، به کارگیری واژه‌های ناهنجار یا مدرن در شعر است. البته هیچ‌کس نمی‌تواند دست شاعر را در انتخاب واژهٔ دل‌خواهش ببندد؛ اما شعر، وقتی شعر می‌شود که بتوانی واژهٔ دل‌خواهت را هنرمندانه به استخدام شعر در بیاوری؛ یعنی این کار با دلالت هنری همراه باشد. اتفاقأ عباس احمدی هم از این واژه‌ها زیاد در شعرهایش آورده اما تسلط او به زبان شعر، باعث شده که نه تنها احساس ناهنجار بودن از این کلمات نکنیم، بلکه فکر کنیم شاعر، موفق به هنجارسازی جدیدی شده که این جدید بودن و آن هنجار بودن، دل‌نشینی شعر را مضاعف می‌کند:

بی تو مولا سخت احساس تباهی می‌کنم

می‌نشینم گوشه‌ای افکار واهی می‌کنم

گرچه من پول هواپیما ندارم؛ در خیال

با کبوترها دلم را زود راهی می‌کنم

نمونه‌های خیلی زیبایی از شعر سهل و ممتنع را در «جمله‌های معترضه» دیدم که واقعاً برایم لذت بخش بود. به ذکر همین یک مصراع که در رثای امام جواد علیه السلام آمده اکتفا می‌کنم:

دنیا برای بار نهم بی امام شد

دکتر عباس احمدی با «جمله‌های معترضه»اش به خوبی نشان داده که هم به یک زبان شعری متشخص و قوی دست پیدا کرده و هم اندیشهٔ شفاف و محکمی پشت سروده‌هایش هست و از همه مهم‌تر این‌که تکلیف خودش را با شعر مشخص کرده و خیلی خوب می‌داند  که از شعر چه می‌خواهد و خودش را به چه چیزهایی متعهد می‌داند و می‌خواهد به کدام نقطه برسد.

به قول خودش:

در انتظار منجی‌مان ایستاده‌ایم

در ایستگاه آخرمان: شعر، انتظار…

«جمله های معترضه» هم آیینی دارد، هم شعر مقاومت، هم اجتماعی، هم عاشقانه و هم طنز.

هم غزل دارد، هم قصیده، هم مثنوی، هم سپید، هم چهارپاره ، هم رباعی ، هم دوبیتی و هم نقیضه.

طبیعی است که همهٔ شعرهای این مجموعه در یک سطح کیفی نباشند و این اوصاف، مربوط به بهترین نمونه‌های این مجموعه بود که البته کم هم نیستند.

دلم نمی آید فقط یک شعر از این مجموعه را برایتان انتخاب کنم.

آقای سردبیر! جان مادرت هیچ کدامشان را حذف نکن!

■

ماه می آید از خم کوچه، چهره ای دائم الوضو دارد

پینه بر دست هاش و نعلینش اثر وصله و رفو دارد

مرد تنهاست، مرد غمگین است، کمرش از فراق خم شده است

ساغر شادی اش اگر خالی ست، باده ی غم سبو سبو دارد

ضربان صدای او جاری ست: با یتیمی به خنده مشغول است

سر تقسیم سهم بیت المال با صحابه بگو مگو دارد

باز امروز بغض نخلستان تا به سرحدّ انفجار رسید

باز امشب به استناد کمیل، ماه با چاه گفتگو دارد

کاه گل های کوچه مرطوب اند، اشک دیوار را درآورده ست

ناله ی خانم جوانی که، هر چه دارد علی از او دارد

-از دو دستش طناب بگشایید، مبریدش به مسلخ بیعت

دیگر او را کشان کشان مبرید، ایهااناس! ابرو دارد

گرچه در بند غربت، از این شیر، گرگ های مدینه می ترسند

ذوالفقارش هنوز برّان است، شور “حتی تقاتلوا” دارد

حبّ او از نتایج سحر است، باش تا صبح دولتش بدمد

آن صنوبر دلی که می باید پیش او سرو، سر فرود آرد

…

چارده قرن بعد خیلی ها دم از او می زنند، اما مرد

همچنان خار بر دو چشمش هست، همچنان تیغ در گلو دارد

یکی از شعرهای این مجموعه را بشنوید:

http://asha.ir/core/wp-content/uploads/2010/04/jomle-motareze.mp3

سؤال: کی «شعر تر» انگیزد خاطر که «حزین» باشد

جواب: وقتی که این خاطر، مال شاعری مثل فاضل نظری باشد و با وجود این همه بسامدِ خیس توی شعرش مثل (آب، چشمه، رود، دریا، ساحل، موج، فواره، برکه) باز هم یک

جور غم‌ناکی یک دست و دوست داشتنی را سرتاسر سروده‌هایش حس کنی.

این غم‌ناکی، وقتی با این بسامد‌های خیس، ممزوج می‌شود؛ انگار جور دیگری به دل می‌نشیند.

شاید وقتی برای اولین بار شعر‌های فاضل نظری را توی یک مجموعه ببینی، یادت بیاید که خیلی از بیت‌هایش را قبلاً به صورت پیامک خوانده بودی و باز یادت بیاید که چقدر خوشت آمده بود و خودت هم آن بیت‌ها را برای دیگران فرستاده بودی.

فاضل نظری - شاعر

خصوصیت دیگر شعر‌های نظری که من خیلی آن را می‌پسندم نگاه تازه به مضمون‌‌های کهنه است. بعضی ازاین غزل‌ها را که می‌خوانم فکر می‌کنم همان صائب تبریزی است که حالا کت وشلوار تن کرده و با لهجهٔ تهرانی حرف  می‌زند.

«آن‌ها» سومین مجموعهٔ فاضل نظری، شاعر سی سالهٔ خمینی است که به اعتقاد خودش این مجموعه به غم‌ناکی آن یکی مجموعه‌هایش نیست. بعضی‌ها هم معتقدند «آن‌ها» از لحاظ کیفی به «گریه‌های امپراطور» که اولین مجموعهٔ همین شاعر است، نمی‌رسد. حالا قضاوت آن با خود شما…

«آن‌ها» پنجاه و یک غزل اکثراً پنج-شش بیتی است که خیلی از بیت‌هایش را دوست داری برای همیشه حفظ کنی.

این کتاب را پارسال، سورهٔ مهر چاپ کرده است.

یکی از اشعار این مجموعه را بشنوید:

http://asha.ir/core/wp-content/uploads/2010/04/aanha.mp3

پیچیده‌تر از

همهٔ فرمول‌های فیزیک مکانیک

ساده‌تر از

همهٔ سؤال‌های امتحان دینی

در گردش است

جهان

همیشه وقتی «شاعرانگی» و «احساس» با «اندیشهٔ» زلال و ژرف و «زبان» یک دست و استوار با هم در یک شعر جمع می شوند، شعر اثر گذارتر و دل‌نشین‌تر و ماندگارتر می‌شود. محمدمهدی سیار، شاعر چنین سروده‌هایی است.

انتشارات سورهٔ مهر، حاصل بی‌خوابی‌های شانزده سالگی تا بیست و شش سالگی محمد مهدی سیار را با عنوان «بی‌خوابی‌ عمیق» منتشر کرده است.  در این مجموعهٔ متنوع، هم «سپید» و «نیمایی» و «غزل» و «رباعی» و «دوبیتی» هست؛ هم «آیینی» و «اجتماعی» و «عاشقانه»

■

سپید مثل:

زمین برای دلم تنگ شده است

دلم برای آسمان…

ستاره نیستند این‌ها

خداوند

دانه پاشیده برایمان…

■

نیمایی مثل:

تو سربلندی

پرغروری

باشکوهی

آدم به آدم می‌رسد

اما تو کوهی…

■

رباعی مثل:

بی‌تاب‌تر از جان پریشان در تب

بی‌خواب‌تر از گردش هذیان بر لب

بی‌رؤیت روی او بلاتکلیفم

مثل گل آفتاب‌گردان در شب

■

دوبیتی مثل:

دروغی کهنه داغی بر تنم شد

دریغی وصلهٔ پیراهنم شد

سرآغاز و سرانجامم قفس بود

پروبالم وبال گردنم شد

■

آیینی مثل :

رها کنید علی را که مثل هر شب خود

به زخم کهنه و نان جوَش نمک بزند

………..

یا:

ماهم هلالی می‌شد و من در حلولی سرخ

می‌دیدم آغاز محرم‌های عالم را

■

اجتماعی مثل:

خبر رسید که پاییز رو به پایان است

چه دل خوشید؟ که این اول زمستان است

■

و این هم یک عاشقانه:

خیره‌ست چشم‌خانه به چشمان مات من

خالی‌ست بی صدا و سکوتت حیات من

دل می‌کنم به خاطر تو از دیار خویش

ای خاطرت عزیزتر از خاطرات من

آیات سجده‌دار خدا چشم‌های توست

ای سورهٔ مغازله! ای سور و سات من!

حق السکوت می‌طلبند از لبان تو

چشمان لاابالی و لب‌های لات من

شاعر شدن بهانهٔ تلمیح کهنه‌ای‌ست

تا حافظ تو باشم؛ شاخهٔ نبات من!

شکر خدا که دفتر من بی غزل نماند

شد عشق نیز منکری از منکرات من

دنبال در سوخته‌ای می‌گردیم

شاید که در بهشت، آن در باشد

رباعی، قالب کهن و شورانگیز شعر پارسی است که انگار در دههٔ هشتاد، یک بار دیگر با اقبال شاعران جوان مواجه شده است.

میلاد عرفان‌پور، شاعر بیست و یک سالهٔ خوش قریحهٔ شیرازی، حالا یکی از چهره‌های شاخص رباعی دههٔ هشتاد است.

داشتن تعهد و التزام، اندیشهٔ زلال، زبان اعتراض، نگاه متفاوت، احساس پاک و یک‌دستی و قوت زبان از شاخصه‌های رباعی عرفان‌پور است که در کنار تنوع در موضوع و مهارت بالا در غافل‌گیری و ضرباهنگ؛ رباعی‌های او را انگشت‌نما، تأثیرگذار و مثال زدنی کرده است.

«پاد شهر» عنوان مجموعه‌ای از رباعی‌های عرفان‌پور است که هم به راحتی به دل می‌نشیند و هم توی جیب جا می‌شود!

انتشارات «سپیده باوران» این رباعی‌ها را نخستین بار در «مشهد» منتشر کرده است.

میلاد عرفان‌پور این مجموعه را به آن‌هایی تقدیم کرده که در شلوغی‌های شهر، ایمان روستایی‌شان را گم نمی‌کنند…

■

دل بستهٔ سکّه‌های قلّک بودیم

دنبال بهانه‌های کوچک بودیم

رؤیای بزرگ‌تر شدن خوب نبود

ای کاش تمام عمر کودک بودیم

■

ای بی تو زمانه سرد و سنگین درمن

ای حسرت روزهای پیشین در من

بی مهری انسان معاصر در توست

تنهایی انسان نخستین در من

■

رفتی و به جایی نرسیدیم ای عمر

یک لحظهٔ خوش نیافریدیم ای عمر

ما بر لب جوی هم نشستیم ولی

هرگز گذر تو را ندیدیم ای عمر

■

گفتی به چه دلخوشی؟ سؤالت خوب است

گفتی که غریب… احتمالت خوب است

از شهر دلم گرفته… برخواهم گشت

ای تنهایی سلام! حالت خوب است؟

بیت نخست این رباعی‌ها را هم –اگر به دل‌تان نشست- در خود کتاب پیدا کنید:

■

تنهایی اگر که با تو بودن باشد

می‌خواهم از این به بعد تنها باشم

■

ما درد مدامیم؛ بگویید به تیغ

ما شیشه ی عطریم؛ بگویید به سنگ

■

پیداست چرا برج نشین مغرور است

آدم ها را همیشه کوچک دیده

■

جز سنگ تراش پیر این آبادی

برسنگ مزار خود کسی گریه نکرد

■

بیهوده ترک نخورده لب‌های زمین

لب های حسین بن علی را دیدهَ ست