دندانِ شیریِ لولا لق شده و کمی بهانه می‌گیرد. اصلاً دوست ندارد دندانش بیفتد. خیلی از بچه‌ها مثلِ لولا می‌گویند «آخه نمی‌خواهم بی‌دندان شوم!» چون از فرشتهٔ دندان چیزی نشنیده‌اند. لولا خیلی زود به کمکِ دوستش با فرشتهٔ دندان آشنا می‌شود و ترسش می‌ریزد.

لولا فکر می‌کند آخرین کتابی که خوانده، بهترین کتابِ دنیا است. مطمئن است هیچ کتابیِ به قشنگی و بامزگیِ آن کتاب نیست. اصلاً دوست ندارد کتابِ دیگری بخواند. هر بار که به کتابخانه می‌رود، کتابِ «سوسک‌ها، ساس‌ها و سنجاقک‌ها» را امانت می‌گیرد، اما یک روز مجبور می‌شود کتابِ «میمون‌ها» را بخواند. آن وقت است که می‌فهمد کتاب‌هایِ بامزه، زیادند.

لولا دوست دارد با دوستش لوتا ببُرد و بچسباند و خط‌خطی کند و بالا و پایین بپرد و شیرتوت‌فرنگی بخورد. او یک دوستِ دیگر هم دارد که اسمش سورن لورنسون است. سورن دوستِ خیالی است و هیچ‌کس غیر از لولا نمی‌تواند او را ببیند.

چارلی و بهترین دوستش مارو دوست دارند موشک بسازند و به فضا بروند. بقیهٔ وقت‌ها هم که موشک نمی‌سازند، با هم تویِ پارک بازی می‌کنند.

قرار است یک عکاس به مدرسه بیاید و از بچه‌ها عکس بیندازد. لولا قشنگ‌ترین لباس‌هایش را می‌پوشد چون می‌خواهد برایِ یک بار هم شده، تویِ عکس تر و تمیز باشد. اما تا به مدرسه برسد و عکاس عکسش را بگیرد، کلی بازیگوشی می‌کند و همهٔ سر و لباسش کثیف می‌شود. تنها چیزِ قشنگی که تویِ عکسِ لولا است، خندیدنِ اوست. می‌گوید: «من بامزه می‌خندم!».

مجموعهٔ چارلی و لولا اتفاقاتِ روزمرهٔ لولا و برادرش را تعریف می‌کند. هم زبانِ کتاب و هم تصاویر، به‌سادگیِ کودکیِ بچه‌هایِ امروزند. لولا با مشکلاتی کوچک روبه‌رو می‌شود که به‌راحتی رفع می‌شوند. نظیرِ این مسائل را بچه‌هایِ ایرانی هم تجربه می‌کنند. این مجموعه به بچه‌ها و والدین کمک می‌کند تا اتفاقات را ساده و بی‌ناراحتی بگذرانند و از هر واقعه تجربه‌ای مفید بسازند. درکِ سادهٔ دنیایِ اطراف، تجربهٔ بی‌دردِسری است که چارلی و لولا به بچه‌ها می‌دهند.

لولا مثلِ اغلبِ بچه‌ها، بانمک و کمی بازیگوش است، اما رابطهٔ خوبی با برادرش دارد. او به کمکِ دوستش لوتا و برادرش، یاد می‌گیرد مشکلاتش را رفع کند. شاید برایِ ما بزرگ‌ترها اتفاقاتِ این کتاب‌ها زیادی سرِ دستی باشد. ما دقیقاً در مواجهه با تجربه‌هایِ بچه‌ها همین اشتباه را می‌کنیم. چارلی و لولا در برابرِ این اشتباه هوشیارمان می‌کند.

خوب است بدانید این مجموعه که شاملِ سه کتاب است: دوست ندارم دندانِ لقم بیفتد، بگو سیب و ببخشید! این کتابِ من است، دست‌مایهٔ ساختِ کارتونِ «چارلی و لولا» هم بوده است. ظاهراً این کارتون برایِ بچه‌هایِ دنیا محبوب است. انتشاراتِ پنگوئن این مجموعه را «یکی از بهترین داستان‌هایِ کودکِ هفتاد سالِ اخیر» می‌داند. آن‌طور که ناشرِ ایرانی، پشتِ جلدِ داستان‌هایِ چارلی و لولا نوشته است، «لارن چایلد –نویسندهٔ داستان‌ها- یکی از محبوب‌ترین نویسنده‌هایِ ادبیاتِ کودکِ امروز است و کتاب‌هایِ متفاوتش جوایزی چون مدالِ اسمارتیز و گرین اوی را برایش هدیه آورده‌اند.»

اگر صاحبِ دختر یا پسری هستید که سال‌هایِ پیش‌دبستانی تا دومِ دبستان را می‌گذراند، مجموعهٔ چارلی و لولا هدیهٔ خوبی برایِ خودتان و کوچولوی‌تان است. این هدیه را از خود دریغ نکنید.

مهتاب یعقوبی کتاب‌هایِ مجموعهٔ چارلی و لولا را ترجمه کرده است. ماهک -واحدِ کودک و نوجوانِ انتشاراتِ منظومهٔ خرد- ناشرِ این مجموعهٔ ارزشمند است.

شناسنامه کتاب

عنوان	چارلی و لولا
نویسنده	لارن چایلد
تصویرگر	لارن چایلد
مترجم	مهتاب یعقوبی
ویراستار	آتوسا صالحی
ناشر	منظومه خرد
گروه مخاطبان	گروه سنی ب
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	-
نوبت چاپ	اول - زمستان 90
شمارگان	3000 نسخه
قیمت	هر جلد 2500 تومان
شابک	-

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "قورمه سبزی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

• چارلی و لولا
• تحفة الفقراء
• شیوه‌های تقویتِ هوشِ نوزاد
• ن‍ی‍روی‌ دل‍ت‍ا از پ‍ل‍ی‌م‍ی‌ ت‍ا طب‍س
• فردا شکل امروز نیست

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

هر چند سال یک بار جسته و گریخته می‌شنویم که فلان کشور سالِ تازه را «سالِ کتاب» نام‌گذاری کرده است. امروز هم ایبنا خبرِ مشابهی منتشر کرد و نوشت: «رئیسِ جمهوریِ بلاروس به خاطرِ توجهِ بیش‌تر به کتاب و کتاب‌خوانی سالِ ۲۰۱۲ را در این کشور سالِ کتاب اعلام کرد.»

برایِ ما که با مفهومِ نام‌گذاریِ سال‌ها از دیرباز آشنائیم و می‌دانیم که مثلاً از سالِ «اتحاد و انسجامِ ملی» جز چند فقره کتاب‌سازی، چند صد همایش و چند ده جشنواره چیزی عایدمان نمی‌شود، این خبر در حدِ شوخی است، می‌شنویم و می‌گذریم.

تازه مگر خودمان «هفتهٔ کتاب» نداریم؟ چندین میلیارد ریال برایِ برپاییِ هفتهٔ کتاب و آذین بستنِ شهر و تیزر پخش کردن از تلویزیون و بنر چاپ کردن صرف می‌شود و دریغ از یک‌صدم جابه‌جاییِ سرانهٔ مطالعه! برایِ ما که «مارگزیده»ایم، این خبرِ روسیهٔ سفید شگفت‌آور نیست.

رئیسِ جمهورِ بلاروس با ادبیاتی که نظیرش را بارها از زبانِ مسئولینِ کشورِ خودمان شنیده‌ایم گفته است: «تنها راهِ رهایی از بحرانِ معنوی و مادی روی آوردن بر معنویات و وسیلهٔ دست‌یابی به معنویات، کتاب است.» لوکاشنکو در بخشِ دیگرِ پیامش که اگر اسمش پایِ پیام نبود خیال می‌کردیم یکی از مدیرانِ فرهنگیِ خودمان آن‌ها را گفته، ادامه داده است: «اعلام شدنِ سالِ جدید به عنوانِ سالِ کتاب به خاطرِ ارتقایِ نقشِ کتاب و کتاب‌خوانی در جامعهٔ معاصر، پرورشِ علاقه و ذهنیتِ جوانان به سخن، رشدِ ادبیاتِ وطنی و تأمینِ حمایتِ ادبیات از سویِ دولت است.»

بله، تا این‌جایِ کار انگار لوکاشنکو و مدیرانِ کتاب‌خوانیِ ایران را از رویِ هم قالب گرفته‌اند. اما نقطه عطفِ ماجرا همهٔ قضاوت‌هایِ ما را بر هم می‌زند. طبقِ خبرِ ایبنا رسانه‌هایِ بلاروس برنامهٔ این کشور برایِ سالِ کتاب را این‌طور خلاصه کرده‌اند: «در چارچوبِ این سال پیش از هر کار تأسیسِ کتابخانه‌های محلی در تمامیِ نقاط کشور و فراهم آوردنِ امکاناتِ مطالعه برای مردم در نظر گرفته شده است.»

قطعاً موافقید که برنامه‌هایِ دولتِ بلاروس با کارهایی مثلِ برپایی صدها جشنواره، خریدِ میلیاردیِ کتاب از ناشرانِ خاص، اهدایِ میلیون‌ها جلد کتاب به کارمندانِ ادارات و افتتاحِ هزاران نمایشگاهِ کتاب در ادارات و مساجد تفاوت دارد. مهم‌ترین عاملِ تفاوتِ این برنامه‌ها با انبوهِ ول‌خرجی‌هایِ ایرانی، ماندگاری و بازدهیِ بلندمدتِ آن‌ها است.

حالا فرض کنید رئیسِ جمهورِ ایران سالِ ۱۳۹۱ را سالِ کتاب و کتاب‌خوانی نام‌گذاری کند و بگوید: «با کمک طلبیدن از همهٔ فعالانِ حوزهٔ کتاب اعم از نویسنده، مترجم، شاعر، ناشر، کتاب‌فروش، کتاب‌خوان، منتقد و… به دنبالِ ارتقایِ سطحِ مطالعه در کشور هستیم.»

فکر می‌کنید این کمک طلبیدن چه بازخوردی در کشور داشته باشد؟ بخشی از ناشران برایِ حفظ پرستیژِ روشن‌فکری کلیهٔ اقداماتِ دولت (غیر از خریدِ کلان) را بایکوت می‌کردند. بخشی دیگر سعی می‌کردند تا تنور داغ است خمیرِ نشرِ خودشان را بچسبانند. عده‌ای در عرضِ سیزده روز کتابِ مفصلی دربارهٔ «راه‌هایِ کتاب‌خوان شدن» منتشر می‌کردند و به دولت می‌فروختند. جناحِ مخالف هم اقدام تازهٔ دولت را تخطئه می‌کرد و برایِ تخریبِ آن، فوراً بنیادِ فرهنگی تأسیس می‌کرد.

فقط برایِ اطلاعاتِ عمومی خوب است اظهارِ نظرِ رئیسِ اتحادیهٔ نویسندگانِ بلاروس دربارهٔ طرحِ رئیس جمهورشان را بخوانیم: «این اتحادیه از عملی شدنِ طرح حمایتِ همه‌جانبه می‌کند. وی با یادآوریِ دیدارِ لوکاشنکو با ادیبانِ این کشور در پائیزِ گذشته گفت رئیسِ جمهوری در این دیدار دستور داد از این به بعد شمارِگان کتاب در این کشور ۸۰ تا ۸۵ درصد افزایش یابد و بر کمیت و کیفیتِ کارِ کتاب، حمایت از انتشاراتی‌ها، افزایشِ حقِ تألیف و رشدِ ادبیاتِ ملی نیز توجهِ عمیق صورت بگیرد.»

بالأخره برایِ ایرادهایِ نسخهٔ الکترونیکیِ لغت‌نامهٔ دهخدا منتقدی پیدا شد. امروز خبرگزاریِ ایسنا، در گفتگویی ظاهراً دوستانه! با محمد یعقوبی، از نقدهایِ وارد به لوحِ فشردهٔ لغت‌نامه نوشت.

یعقوبیِ نمایش‌نامه‌نویس گفته است: «لوحِ فشردهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا مشکلات سخت‌افزاریِ زیادی دارد و گاه اجرا نمی‌شود!»

حق با او است. دهخدایِ الکترونیک، با ویندوزِ ۷ مشکل دارد. اما این همهٔ مشکل نیست. برنامه‌های امنیتی و ویروس‌یاب‌ها هم جلویِ فایلِ اجراییِ دهخدا را می‌گیرند. برایِ همین، هر وقت می‌خواهیم به لغت‌نامه مراجعه کنیم، مجبوریم نرم‌افزارِ امنیتی‌مان را غیرفعال کنیم. کارِ درستی نیست، اما مجبوریم!

یعقوبی این موضوع را به دانشگاهِ تهران اعلام کرده و این‌طور جواب گرفته است: «به من گفتند کامپیوتری که آنتی‌ویروس دارد، این لوح فشرده را به عنوان ویروس شناسایی می‌کند، که این به دلیل قفل‌های امنیتی است که بر این لوح قرار داده شده است.»

محمد یعقوبی

این نمایش‌نامه‌نویس حرفِ دانشگاه تهران را این‌طور نقد می‌کند: «یعنی آن‌ها اصل را بر این می‌گذارند که افراد می‌خواهند به صورت غیرقانونی از این لوح استفاده کنند! بنابراین آن‌قدر قفل و زنجیر به آن می‌زنند که نمی‌شود از آن استفاده کرد. در حالی که باید این گنجینه را در اختیار همه قرار دهند.»

احتمالاً ویندوزِ محمد یعقوبی هم ۷ بوده که به ایسنا گفته است: «روایت سوم لوح فشردهٔ لغت‌نامه را به قیمت ۱۲هزار تومان خریده‌ام. وقتی لوح را داخل کامپیوتر قرار دادم، این پیام داده شد که می‌توانم اطلاعات آن را در هارد کامپیوتر ذخیره کنم؛ اما این امکان برای من فراهم نشد و اصلاً لوح فشرده باز نشد!

ماجرای یعقوبی و لغت‌نامهٔ دهخدا به همین‌جا ختم نشده است. بعد از مدتی، نسخهٔ چهارم این نرم‌افزار را هم می‌خرد و بعد با همان مشکلات مواجه می‌شود! حالا حسابی شاکی است و می‌گوید: «چند ایراد در این قضیه وجود دارد: یکی این‌که به مشتری نباید اطلاعات غلط داد و نباید وسیله‌ای را در اختیار او قرار داد که قابل استفاده نیست. من با دانشگاه تهران تماس گرفتم و موضوع را به آن‌ها گفتم و آن‌ها تنها اظهار تأسف کردند. اما اظهار تأسف آن‌ها برای مشتری لوح فشرده نمی‌شود.»

ایرادِ دیگرِ لغت‌نامهٔ دهخدا در ویندوزِ ۷، نشان ندادنِ حرفِ «الف» در وسطِ کلمات است. یعنی اگر شما «کلاش» را جستجو کنید، اصلاً متوجه نمی‌شود که نرم‌افزار اطلاعاتِ خواسته شده را در اختیارتان می‌گذارد، چون نتیجه این‌طور نمایش داده می‌شود: «کلش»!

یعقوبی در این گفتگو، یادی از نمونه‌هایِ خارجی کرده و رویِ لغت‌نامه را حسابی سفید کرده است: «وقتی این لوح فشرده را با کارهای خارجی مانند نرم‌افزار اینکارتا مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که آن‌ها هم غنی‌ترند و هم امکاناتی مانند به‌روز کردن در اینترنت، آرشیو صدا و تصویر دارند. همچنین در هارد کامپیوتر هم می‌توان آن را ذخیره کرد.»

برخلافِ آن‌چه بعضیِ خطبا و مرثیه‌خوانان می‌گویند و می‌خوانند، قصهٔ دختر رسول الله، قصهٔ ناله و عجز و ضعف نیست. این واقعه پر است از دلیل و برهان و منطق و سند. جایِ تأسف است که مثلاً امروز، خطیبی در قم می‌نشیند، خطبهٔ عظیمِ حضرت زهرا سلام الله علیها را بر منبر بازمی‌خواند و دستِ آخر می‌گوید: «آغازِ این خطبه با ناله بود و پایانش هم.»

نه، «ناله‌» نیست. باید باور کنیم و بدانیم که معصومینِ ما، در اوجِ رفتارِ مسیح‌وارشان، با منطق و حجت برابرِ خصمِ حق‌ستیز ایستاده‌اند. کاش خطبا و مرثیه‌خوانانِ ما، یادآوریِ این عظمت را بلد بودند نه ذکرِ در و دیوار را.

تراژدیِ در و دیوار، محصولِ نافهمیِ امتی بود که خطبهٔ عظیمِ دخترِ نبیِ خدا را به دل راه ندادند. حالا، پس از قرن‌ها، اگر ما مدعیانِ تشیع هم، به جایِ دانستنِ قدرِ «زهرا» سلام الله علیها و شناختنِ مقام و سخنِ او، به ذکرِ تراژدیِ در و دیوار و چکاندن قطراتِ اشک بسنده کنیم، با آن گذشتگان توفیری نداریم.

عظمتِ زهرا را باید عظیم فهمید. فهم، محصولِ تدبیر و تحقیق است. اشکِ بدونِ فهم، چیزی جز رطوبتِ پاک‌کنندهٔ غبار نیست. اگر دانستیم برایِ چه می‌گرییم و این گریه، تبدیل به «انرژی» و «شور» و «حرکت» شد، آن‌وقت باید به خود امیدوار باشیم.

سیدمهدی شجاعی، در کتابِ ارزشمندِ «کشتی پهلو گرفته» می‌کوشد تا عظمت بانویِ دو عالم را بازگو کند. روایتی لطیف از آغازِ زندگیِ حضرتِ فاطمه سلام الله علیها تا شبِ تنهاییِ علی علیه السلام.

«کشتی پهلو گرفته» روایتی احساسی از حقانیتِ خاندانِ پیامبر است. روایتی که عظمتِ کلامِ بانویِ دو عالم را با نقلِ خطبهٔ مشهور ایشان نمایش می‌دهد.

«کشتی پهلو گرفته» روایتِ ماجرایِ سقیفه است. روایتِ حقی که –در عینِ دانایی- به ناحق گرفته شد. روایتِ آغازِ تمامِ ناحقی‌ها، ظلم‌ها و دردهایِ بشرِ بعد از محمد صلی الله علیه و آله است. روایتِ نطفهٔ عاشورا….

«کشتیِ پهلو گرفته» روایتِ فاطمه، دخترِ پیغمبر، همانِ بانویِ مظلوم است که در عینِ مظلومیت، در محاجه با پوشانندگانِ حق، سخن‌وری کاردان و دانایِ برهان است. روایتِ چشم و گوش‌هایِ بسته‌ای است که نخواستند حق را بفهمند.

بخواهیم که حق را بفهمیم.

پیش از آن‌که بمیریم، حق را بشناسیم.

تذکر: چاپِ جدید این اثر را انتشاراتِ «کتاب نیستان» روانهٔ بازار نشر کرده است.

شناسنامه کتاب

عنوان	کشتی پهلو گرفته
نویسنده	سید مهدی شجاعی
تصویرگر	-
مترجم	-
ویراستار	-
ناشر	مدرسه
گروه مخاطبان	فرقی ندارد
جنسیت مخاطبان	فرقی ندارد
تعداد صفحات	160 صفحه
نوبت چاپ	بیست و ششم: 86
شمارگان	2000 نسخه
قیمت	1100 تومان
شابک	964-353-986-5

طبق طبع اهالی خانه کتاب اشا این کتاب مزه "کاسنی" می دهد. نوش جان!

کتاب هایی با همین مزه:

• اعترافات
• نفس بریده
• عزاداران بیل
• جای خالی سلوچ
• جاده

سایر مزه‌ها: زیتون شور، قورمه سبزی، آبگوشت، دراژه شکلاتی، شیر مادر، کاسنی

می‌توانید این نوشته را نخوانید. می‌توانید به هیچ‌یک از فرمان‌های آن توجه نکنید. اما مطمئناً پشیمان خواهید شد!

۱٫     پیش از هر چیز، اگر واقعاً به دنبال کتابِ خاصی نیستید و بی‌هدف به نمایشگاه می‌روید، لطفاً در خانه بمانید، یک دی‌وی‌دی ژانر وحشت تماشا کنید و ماءالشعیر بنوشید. اگر تا پایان روز بیست و چهارم باز هم وسوسه شدید، همین تمرین را دوباره انجام دهید!

۲٫     اگر با هدف قبلی به نمایشگاه خواهید رفت، اما از قدم‌زدنِ بی‌هدف زیر سقف مصلی هم بدتان نمی‌آید، بازدید را در دو روز انجام دهید.

۳٫     روز اول هدفمند بازدید کنید. برای این کار دانستنِ اسم و محلِ استقرار ناشرِ کتاب‌هایی که می‌خواهید خریداری کنید لازم است. پس نقشهٔ نمایشگاه را از راهنمای نمایشگاه بگیرید. از آنجایی که –برحسب تجربه- این نقشه‌ها اطلاعات غلط دارند و جای ناشران بعد از چاپ‌شان تغییر کرده است، حتماً به خدا توکل کنید!

۴٫     روز دوم را به بازدید بی‌هدف اختصاص بدهید. برای این کار کفش مناسب و ترجیحاً کتانی بپوشید.

۵٫     موقع خارج شدن از منزل، هیچ وسیلهٔ اضافی همراه نبرید، چون به دردسر می‌افتید.

۶٫     اگر صاحب فرزند هستید و می‌خواهید به خاطرش به بخش کودک و نوجوان سر بزنید، بهتر است از بازدیدِ بی‌هدف چشم‌پوشی کنید.

۷٫     حتی اگر ۹۰ ساله‌اید، حتماً به بخش کودک و نوجوان سر بزنید.

۸٫     اگر اهل شهری غیر از تهران هستید و فرصت بازدید دو روزه ندارید، فقط هدفمند خرید کنید. این برای جیب، پا، کفش و ایمان‌تان بهتر است!

۹٫     اگر بازدید را از صبح شروع می‌کنید، نهاری سبک همراه ببرید.

۱۰٫ سعی کنید در طول بازدید به دستشویی احتیاج پیدا نکنید!

۱۱٫ همواره بیش از یک بطری آب همراه داشته باشید تا مجبور نباشید برای سیراب شدن، صدها متر را تشنه طی کنید و بیش از قیمت واقعی آب، پول بپردازید.

۱۲٫ موقع خرید از گرفتنِ کیسه‌های مختلف کیفور نشوید. سعی کنید کیسه‌های توی دست‌تان را بعد از هر خرید دوتا-یکی کنید. بعد از هر بار زمین گذاشتن کیسه‌ها و موقع برداشتن دوباره‌شان، تعدادشان را بررسی کنید تا کم نباشند.

۱۳٫ اگر فکر می‌کنید روز جمعه زمان خوبی برای بازدید از نمایشگاه است، اشتباه می‌کنید. بهترین زمان، روزهای ابتدایی و غیر تعطیل است. در غیر این صورت، نفس‌تنگی و خستگیِ مفرطِ احتمالی به عهدهٔ خودتان خواهد بود.

۱۴٫ لطفا کتاب‌هایی که می‌خرید، بخوانید!

۱۵٫ یادتان باشد تنها مکان برای خرید کتاب نمایشگاه تهران نیست. در همین ایام، بعضی وب‌سایت‌هایِ فروش کتاب، با تخفیف و بدونِ خستگی و دردِ پا، کتاب‌هایِ مورد نیازتان را به نشانی‌تان ارسال می‌کنند.

۱۶٫ از آن‌جایی که فضای شبستان مصلی، درب‌های خروج اضطرای ندارد و غرفه‌ها تنگاتنگ قرار گرفته‌اند، پیش از رفتن به نمایشگاه، با همهٔ دوستان‌تان خداحافظی کنید.

خدا پشت و پناه‌تان

فرمان‌ها را در اشاوه بشنوید:

http://asha.ir/core/wp-content/audio/ashava13.mp3

* عکس مطلب از جام‌جم آنلاین

برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی در مملکت ما، یک ایدهٔ جا افتاده است. هر نهاد و گروهی، همزمان با مناسبت‌های خاص، جین جین کتاب می‌خرد، به کارمندان و اعضایش با تخفیف می‌فروشد و بعد بر اساس آن کتاب، سؤالاتِ چهارگزینه‌ای مطرح می‌کند. کارمندان مثلِ دانش‌آموزانِ منضبط مدرسه به سؤالات جواب می‌دهند، پاسخ‌نامه‌ها را می‌رسانند دستِ روابط‌عمومی. دست آخر هم نوبت به قرعه‌کشی و نهایتاً اعطای جایزه در مراسمی باشکوه می‌رسد. همهٔ این‌ها برای آن‌ است که مدیرِ زیرسری به مدیرِ بالاسری بگوید: این هم فعالیت فرهنگی. وگرنه چه کسی است که نداند سؤال چهارگزینه‌ای بر اساس یک کتاب ۲۰۰ صفحه‌ای، نه مسابقهٔ عجیب و غریبی است و نه پاسخ به سؤالات آن نیازمندِ هوش و شعور آن‌چنان یگانه‌ای است.

نمونهٔ این مسابقاتِ فرهنگ‌ساز را، وزارت آموزش و پرورش، امسال همزمان با هفتهٔ معلم، در قالب یک مسابقهٔ اینترنتی برگزار کرد. منبع سؤالات کتاب «تعلیم و تربیت در اسلام» نوشتهٔ استاد شهید مرتضی مطهری بود و شیوهٔ شرکت در مسابقه هم، اینترنتی بود. یعنی، کارمندانِ بسیار فرهنگیِ وزارت آموزش و پرورش (در اصطلاح: فرهنگیان) می‌بایست به سایت آموزش و پرورش مراجعه کنند و به سؤالات چهارگزینه‌ای مطرح شده بر اساس کتاب استاد شهید، پاسخ دهند. این فعالیتِ فرهنگ‌ساز، از سویِ خانمِ خوش‌ذوقی، محلِ یک اتفاق بامزه شد. و این شرح اتفاق است:

خانمِ صاحبِ کافی‌نت در یکی از شهرستان‌ها، یک برگ کاغذ جلوی دربِ کافی‌نت می‌زند که تویش متنی با این مضمون نوشته‌اند: پاسخ به سؤالات مسابقهٔ اینترنتی کتابخوانی آموزش و پرورش.

فرهنگیان محترم، در طولِ مدت برگزاری مسابقه، به خانمِ صاحبِ کافی‌نت مراجعه می‌کرده‌اند، چند دقیقه می‌نشسته‌اند و منتظر می‌ماندند تا آن خانم، به جایشان، تک تک سؤالات را جواب بدهد و دکمهٔ ارسال را بزند. آخر سر وجهی به حلّالِ معما تقدیم می‌کرده‌اند. وزارت آموزش و پرورش هم از اجرای طرحِ موفقِ کتاب‌خوانی با حضور حداکثری، لابد اظهار رضایت کرده و به خاطر این طرح جداً جداً به خود مباهات کرده است.

در طرف دیگر ماجرا، یعنی آن‌جایی که خانم صاحب‌ذوقِ صاحب کافی‌نتی وجود نداشته است، چند نفر از فرهنگیان، خوانش متنِ کتاب را بین خود تقسیم می‌کنند. بعد از اتمام خوانش، یک روز، یک‌جا، پشت یک دستگاه کامپیوتر می‌نشینند و به صورت مشارکتی، به چند پرسش‌نامهٔ متفاوت با چند اسمِ متفاوت پاسخ صحیح می‌دهند و نام خود را در میانِ حاضران در قرعه‌کشی ثبت می‌کنند.

حالا این شانسِ شرکت در قرعه‌کشی چه فایده‌ای دارد؟ هیچی، چندان چیز قابل‌داری نیست. کمی امتیاز کاری (که موجب افزایش حقوق می‌شود) + یک جایزهٔ مادی.

این، سیستمی است که سال‌ها است دارد فرهنگ کتاب‌خوانی را گسترش می‌دهد. و این همان جایی است که ما، فرزندان‌مان را برای تربیت به آن می‌سپاریم. زنده باد فرهنگ کتاب‌خوانی، زنده باد مسابقهٔ اینترنتی کتابخوانی.

در اولین روز از اردیبهشت‌ماه ۵۹، شاعر نوگرای و لطیف طبعِ ایرانی، «سهراب سپهری» درگذشت. امروز، سی‌امین سالی است که شاعرِ کاشی، بر اثرِ سرطان روی در نقاب خاک کشیده است.

سهراب دربارهٔ زمان تولدش، چنین نوشته است: «من کاشی‌ام. اما در قم متولد شده‌ام. شناسنامه‌ام درست نیست. مادرم می‌داند که من روز چهاردهم مهر (۶ اکتبر) به دنیا آمده‌ام. درست سر ساعت۱۲٫ مادرم صدای اذان را می‌شنیده است…»

شاعرِ طبیعت، با مخلوقاتِ خدا رابطه‌ای شیرین داشته است. او، لطافتِ باران را، زیبایی جوی را، دلنشینیِ طعم‌ها و رنگ‌ها را در می‌یافته و با کلمات، نقش آن‌چه می‌دیده را می‌زده است.

سهراب در زمانی به طبیعت می‌پرداخت که شاعران، اغلب سرگرمِ سیاست بودند. این، در رد آن شعر می‌سرود و دیگری، در رثا و ستایش این یا آن گروه و حزب قلم می‌چرخاند. در این حال بود که احمد شاملو درباره‌اش گفت: «انگار صدایش از دنیایی می‌آید که در آن پل پوت و مارکوس و آپارتاید وجود ندارد و گرفتاری‌ها فقط در حول و حوش این دغدغه است که برگ درخت سبز هست یا نه.»

اما نظرات دربارهٔ این شیوهٔ سرایش سهراب مختلف است. هنوز، بسیارند کسانی که سهراب را به خاطر طبع لطیفش می‌ستایند. چنانکه مدتی قبل در همایش بررسی اشعار سهراب، عبدالرضا مدرس‌زاده –استاد دانشگاه- گفت: «شاملو می‌گوید من شیپور بیداری می‌زنم، اما سپهری لالایی خواب می‌خواند در حالی که اگر سپهری لالایی هم بخواند که به اعتقاد من این طور نیست خواب او مخدر و افسونگر نیست، بلکه رؤیایی فراتر از زمان و مکان است.»

این همشهریِ سهراب، در همان جلسه که در اواسط سال گذشته برگزار شده بود، به غربت مراسم تشییع سهراب اشاره کرد و گفت: «در آن مراسم غریب هفت هشت نفر بیشتر حضورنداشتند اما ما دیدیم که بعدها ده‌ها نفر مصاحبه کردند و گفتند که در آن روز حضور داشته‌اند و پیکر سهراب را تشییع کرده‌اند.»

سهراب در زندگی‌نامهٔ خودنوشتش می‌نویسد: «اگر یک روز طلوع و غروب آفتاب را نمی‌دیدم گناهکار بودم» او در شراطی بزرگ می‌شود که به شیطنت، پرسه در طبیعت و زندگیِ ساده بیش از هر کار دیگری می‌رسد. خود او، می‌نویسد: «خانه بزرگ، بود باغ بود. و همه جور درخت داشت…. برای یاد گرفتن، وسعت خوبی بود. زمین را بیل می‌زدیم. هرس می‌کردیم. در این خانه پدرها و عموها خشت می‌زدند. بنایی می‌کردند. به ریخته‌گری و لحیم‌کاری می‌پرداختند. چرخ خیاطی و دوچرخه تعمیر می‌کردند. تار می‌ساختند. به کفاشی دست می‌زدند. در عکاسی ذوق خود می‌آزمودند. قاب منبت درست می‌کردند. نجاری و خراطی پیش می‌گرفتند. کلاه می‌دوختند. با صدف دکمه و گوشواره می‌ساختند …
…من قالی‌بافی را یاد گرفتم و چند قالی‌چه وچک از روی نقشه‌های خودم بافتم. چه عشقی به بنایی داشتم.  دیوار را خوب می‌چیدم. طاق ضربی را درست می‌زدم. آرزو داشتم معمار شوم. حیف دنبال معماری نرفتم.
در خانه آرام نداشتم. از هر چه درخت بود بالا می‌رفتم. از پشت بام می‌پریدم پایین. من شر بودم. مادر پیش‌بینی می‌کرد که من لاغز خواهم ماند. من هم ماندم. ما بچه‌های یک خانه نقشه‌های شیطانی می‌کشیدیم. روز دهم مه ۱۹۴۰ موتور سیکلت عمویم را دزدیدم و مدتی سواری کردیم.»

و این همه یعنی، سهراب، یک‌جانشینِ دنیاندیده‌ای نبود که زیر سقف بنشیند و از خودش لطافت صادر کند. او، لطافت را از همین پرسه‌ها و شیطنت‌ها آموخته بود.

سهراب، با مشفق‌کاشانی، شاعرِ همشهری‌اش روزگار دیگری داشت. او دربارهٔ ارتباطش با مشفق می‌نویسد: «شعرهای مشفق کاشانی را خوانده بودم. خودش را ندیده بودم. مشفق دست مرا گرفت. و مرا به راه نوشتن کشید .الفبای شاعری را او به من آموخت. غزل می‌ساختم، و او سستی و لغزش کار راباز می‌گفت. خطای وزن را نشان می‌داد. اشارات او هوای مرا داشت.»

مشفق نیز، مدتی قبل به فارس گفت: «روزی سهراب پیش من آمد و یکی از شعرهایش را به من داد که بخوانم. دیدم این شعر هیچ نقصی از نظر فنی و مضمونی ندارد. متوجه شدم او با شعر سر و کار دارد.  از آن روز سهراب شروع کرد به شعر سرودن و اولین شعری که منتشر کرد «آرامگاه عشق در کنار چمن» بود که من مقدمه‌ای بر آن نوشتم و در آن مقدمه گفتم که سهراب از شاعران موفق آینده خواهد شد.»

در همین روزها است که شمس لنگرودی نیز با مهر گفتگو می‌کند و دربارهٔ سهراب می‌گوید: «شعر سپهری در دوره‌ای شکوفا شد که روشنفکران درگیر سیاست بودند. او یکی از بهترین شاعران کشورمان از دوره حافظ تا کنون است.»

بعد از گذشت سی سال از مرگ سهراب، خواهر او، امروز از آثار منتشرنشدهٔ سهراب خبر داد و به ایسنا گفت: «سهراب تعدادی شعر به زبان‌های فرانسه و انگلیسی و داستانی با نام «دختری از ازناوه» به زبان فرانسه دارد که هنوز برای چاپ‌شان اقدامی نشده است.»

پری‌دخت سپهری ابراز امیدواری کرده است این آثار سهراب به زودی با ترجمه فارسی منتشر شوند.

کم‌تر از یک ماه مانده به افتتاح رسمی بیست و سومین نمایشگاه کتاب تهران، همهٔ دستگاه‌های همکار در برپایی این نمایشگاه، برای کار در مصلای تهران خود را آماده می‌کنند. در این میان، هشدارهای سازمان آتش‌نشانی تهران که از اردیبهشت‌ماه ۸۸ آغاز شد، همچنان ادامه دارد و حتی جابجایی مکانِ برپایی نمایشگاه از رواق‌ها به محوطه باز و زیر چادر، نتوانسته از این هشدارها جلوگیری کند. امروز، معاون عملیات سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، با تأکید بر آمادگی این نیرو به خبرگزاری مهر گفت: وقتی هزاران تُن کاغذ در یک مکان بسته قرار می‌گیرد، یقیناً ضریب ناایمنی آن بالا می‌رود و به همین خاطر سعی می‌کنیم با چینش مناسب نیروهایمان، این احتمالات را منتفی کنیم.

این درحالی است که به اعتقاد کارشناسان سازمان آتش‌نشانی، فضای مصلا، فاقد خروجی‌های اضطراری مطمئن است. در این حال، اگر اتفاق ناگواری بیفتد، تعداد بسیاری، هنگام گریز از محل، زیر دست و پا خواهند ماند.

فتح الله تیموری در ادامه گفته‌هایش، اضافه کرده است: یکی از مفاد قراردادهای امضاء شده با همه ناشران و غرفه‌داران، موضوع به همراه داشتن کپسول‌های آتش‌نشانی کوچک است که اگر احیاناً حریقی صورت گرفت، تا زمان رسیدن ماموران آتش‌نشانی به محل، آنها بتوانند اقدامات اولیه اطفاء را انجام دهند.

به نظر می‌رسد، هریک از نیروهای همکار در برپایی نمایشگاه، به نحوی سعی می‌کنند بار مسؤولیت حریق احتمالی را از روی دوش خود بردارند. سال گذشته، وقتی هشدارهای رئیس آتش‌نشانی تهران به اوج رسید و به شکل رسمی متوجه معاونت فرهنگی وزارت ارشاد شد، محسن پرویز گفت: بهتر است آتش‌نشانی به وظیفه خود عمل کند!

البته در همین حال، تیموری از ابلاغ دستورعمل ایمنی به ناشران می‌گوید: اگر این دستورالعمل‌ها  اجرا  شود، حادثه‌ای رخ نخواهد داد.

در این بین، تغییر فضای نمایشگاه و انتقال آن شاید چندان برای پیشگیری اتفاقات احتمالی مؤثر نباشد. تیموری دربارهٔ آسیب‌زاترین محل نمایشگاه می‌گوید: بیشتر حوادث در شب و در انبارهای کتاب رخ می‌دهد.

طبق نوشتهٔ مهر، دو سال پیش و به هنگام برگزاری بیست و یکمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، ۲۴ حریق در مصلی به وقوع پیوست که بیش‌تر این حریق‌ها در اثر بی‌توجهی تعدادی از شهروندان که سیگار روشن خود را داخل مخازن پر از کاغذ زباله می‌انداختند، رخ داد و تعدادی هم در اثر اتصال سیم‌های برق و نشت بنزین از خودروهای داخل پارکینگ اتفاق افتاد.

ظاهراً ۲۴ حریق، هنوز مسؤولان برگزاری نمایشگاه را برای تغییر محل برگزاری آن متقاعد نکرده است!

به این جملات دقت کنید: «چون من فقط حق دارم این کار رو بکنم، پس این کار رو کردم، بعد هم به نظر من کار از کار دیگران بهتره!»

حالا، جملات بالا را با این جملات قیاس کنید: « از آنجا که نشر افق تنها ناشری است که حق ترجمه و انتشار رسمی آثار پل استر در ایران را دارد به همین دلیل من ترجمه این اثر را انجام دادم ضمن اینکه معتقدم بخور و نمیر معادل بهتری برای نام اصلی این کتاب است.»

آن‌چه در ابتدا خواندید، جملاتی فرضی بود، که به جدلِ کودکان برای اثبات حقانیت شباهت دارد. اما جملاتی که در ادامه آمد، نقل قولی است از «مهسا ملک‌مرزبان» مترجم کتاب «بخور و نمیر» که در جواب سؤال خبرنگار مهر دربارهٔ چرایی ترجمهٔ این کتاب پرسیده شده است.

اواخر سال گذشته، انتشارات چشمه کتابی با عنوان «دست به دهان» از پل آوستر (یا چنان‌که ترجمه کرده‌اند: پل استر) با ترجمهٔ «بهرنگ رجبی» روانهٔ بازار نشر کرد. «دست به دهان» شرحِ خودنوشتِ شکست‌های این نویسندهٔ ساکن آمریکا است که حالا چندسالی است که در ایران، اعتبار و محبوبیتی کسب کرده است.

اندکی بعد از انتشار آن کتاب، مهسا ملک مرزبان در گفتگو با مهر، خبر از ترجمه و انتشار همان کتاب با عنوان «بخور و نمیر» می‌دهد و با جملاتی که در ابتدای این نوشته آمد، «تکرار ترجمه» را توجیه می‌کند. چندسالی می‌شود که در ایران، تا آن‌که نویسنده‌ای محبوبیت و شهرت می‌یابد، ۷-۸ مترجم سر کتابِ تازه انتشار یافتهٔ آن نویسندهٔ محبوب می‌ریزند و چنان‌که از یک مسابقهٔ دو سرعت انتظار می‌رود، در ترجمه و رساندن کتاب به ناشر، از یکدیگر پیشی می‌گیرند.

خدا بیامرزد رضا سیدحسینی مرحوم را که زمانی در یک برنامهٔ تلویزیونی، وقتی شنید اوضاع نشر و ترجمه چنین است با لحنی نقادانه گفت: «مردم بیکارند آقا!» و او از جمله یلان ترجمهٔ ایران بود، نه دانش‌جوی تازه فارغ‌التحصیل شدهٔ زبان‌های خارجی که با ترجمه کتاب یک نویسندهٔ صاحب‌نام، در پی کسب شهرت باشد.

قصد این نوشته، نه تخطئهٔ خانم ملک‌مرزبان است نه بهرنگ رجبی. قصد نشان دادن و ابراز تأسف از ابتلایی است که به جان ترجمهٔ این مملکت افتاده.

مسلم است که انتشارات افق یا هیچ ناشر دیگری، حق ترجمه و نشر اختصاصی آثار نویسندگان خارجی را ندارند. ممکن است این انتشارات، چنان‌که حق کپی رایت کتاب «ناپیدا» را خریداری کرد، حق انتشار «بخور و نمیر» را هم خریداری کرده باشد، اما این دلیل آن نمی‌شود که «افق» تنها ناشری باشد که حق ترجمه این آثار را دارد.

به نظر می‌رسد، مترجمِ چشمه در «دو سرعت» از مترجم افق تندتر دویده… بیچاره متن و بیچاره مخاطب!

تکمله: نشر افق، کپی‌رایت کتاب «بخور و نمیر» را خریداری کرده است. البته، ناگفته نماند که تا ایران به جمع پذیرندگان قانون کپی‌رایت نپیوندد، این خرید، صرفاً جنبهٔ تبلیغ و اعتبار دارد.

حدود سه سال پیش، یک منتقد جوان برای نقدی که بر کتاب «نوشتن با دوربین» قلمی کرده بود، تیتر «نوشتن با دوربین، یا حمام گلستان؟» را انتخاب کرد تا با این کنایه، خوانندهٔ یادداشتش را متوجه نقدهای تندِ ابراهیم گلستان، به مترجمان و نویسندگان و فیلم‌سازانِ سال‌های دور و نزدیک ایران کند.

نوشتن با دوربین عنوان کتابی است از پرویز جاهد که بدون شک خودش هم فکر نمی‌کرد روزی منتشر شود! جاهد که حالا یک اپوزیسیون جدی است، اما کتابش در ایران بدون مشکل چاپ می‌شود، آن‌روزها پی‌گیر اخذ مدرکش در انگلستان بود. برای تکمیل پایان‌نامه‌ای که به قول خودش دربارهٔ «تاریخ تحلیلی ریشه‌های موج نو در سینمای ایران» بوده است، ابراهیم گلستانِ ساکنِ انگلستان را گزینهٔ خوبی برای گفتگو و استخراج اطلاعات می‌یابد و با او برای دیدار قرار مدار می‌کند. حاصل این تصمیم، چهار دیدار بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳ است که از قِبلش، «نوشتن با دوربین» منتشر می‌شود، اما یک جملهٔ دندان‌گیر که به تکمیل پایان‌نامهٔ جاهد کمک کند، عایدش نمی‌شود؛ چرا که گلستان در همان آغاز، این‌طور آب سرد بر سر جاهد می‌ریزد: «این قضیه خیلی پرته! تو به من می‌گی دربارهٔ چیزی حرف بزنم که بهش اعتقاد ندارم.»

و از همین‌جا، گفتگوی خواندنی و جذاب با ابراهیم گلستانِ فیلم‌ساز، نویسنده، مترجم و محقق و حتی تاجر آغاز می‌شود. ملغمه‌ای از سؤالات که حکایت ربط‌شان به موضوع پایان‌نامهٔ جاهد حکایت ربطِ دریای خزر به دریای عمان است! گفتگویی که به قول نویسندهٔ یادداشتی که در صدر این نوشته یادش رفت، بوی رطوبت حمام ازش می‌آید و صدای کیسه کشیدن آقای گلستان بر گردهٔ نویسندگان و مترجمان صاحب نام ایران که جریان روشن‌فکری را نمایندگی می‌کنند. اما ماجرا جدی‌تر از کیسه کشیدن است. وقتی نگاه می‌کنی، نام‌های در این کتاب می‌بینی که خود، روزگاری به هوای حضور در جریان روشن‌فکری و حتی احزاب سیاسی، منتقدِ راه و روش و حتی قیافهٔ دیگران بوده‌اند و حالا، گویی در «نوشتن با دوربین» گذرشان به دباغ‌خانه افتاده!

این کتاب، بلافاصله بعد از انتشار، بازار کتاب ایران را داغ کرد. سر و صدا بلند شد. صداهای خاموشِ مترجمِ پیر و نویسندهٔ ساکت را در آورد و بارِ دیگر، نام ابراهیم گلستان را در ایران مطرح کرد. نویسنده‌ای که سال‌ها است عزلت‌نشین فرنگ شده و بیش‌تر به سکوت و انزوا شهره است تا سخن‌وری و حضور در جمع. اندکی بعد، روندِ بازنشرِ کتاب‌های خاک‌خوردهٔ گلستان آغاز شد و نامِ او رو آمد. و همهٔ این‌ها، از زبانِ تند و بی‌هوایش آغاز شد.

گلستان در ۴ دیدار با جاهد، تک تک آدم‌های جریان روشن‌فکری که روزگاری برای برخی به «بت» در ادبیات و هنر بدل شده بودند جلوی دوربینِ کلمات می‌آورد و بی‌رحمانه و بی‌ملاحظه پوست‌شان را می‌کند. چیزی مانع از گفتنش نیست. او پیرمردی است که دیگر کار خاصی ندارد. عمرش دراز است، درحالی‌که بسیاری از هم‌نسلانش سال‌ها پیش مرده‌اند و برای دفاع از خود هم زنده نیستند. اما زنده‌ها سریع موضع می‌گیرند:

نجف دریابندری در چندین گفتگو به حرف می‌آید و می‌گوید: «به نظر من این کتاب با سن و سال آقای گلستان جور در نمی‌آید. نجف، در جایی دیگر، در جواب سؤال یک خبرنگار می‌گوید: این ها دروغ است عزیز من. به کلی دروغ است!»

هوشنگ گلمکانی هم در جایی دیگر به حرف آمد و گفت: «مشکل در لحن ایشان است که مؤدبانه و با وقار نیست. متمدنانه نیست.»

حتی دختر او، لیلی گلستان هم دربرابر اظهارات پدرش درباره جریان روشن‌فکری موضع گرفت: «ابراهیم گلستان آش در هم جوشِ خوش‌مزه‌ای است پر از سبزی‌های معطر، سیر داغ، نعنای داغ، کشک و زعفران که پس از خوردن آن به دل درد شدیدی دچار می‌شوید.»

خواندن نوشتن با دوربین، آغاز فروریختن جریانی است که روشن‌فکری را در دود و برهنگی جستجو می‌کند! و چه شگرف که این فروریختن از درون است، نه برون.

اما چرا باید توی عید این اثر را خواند؟ خب، «نوشتن با دوربین» یک اثر خاله‌زنکی تمام عیار است. غیبتِ بدون عقاب و بی‌صدا از احمد شاملو، نجف دریابندری، فروغ فرخزاد، مسعود کیمیایی، جلال آل احمد، سیمین دانشور، شاه و فرح، احسان طبری و اسم‌های بزرگ دیگری که جدا جدا، خود جذابیت دارند. این غیبت، بد جور خواندنی است.

لیلی گلستان: «ابراهیم گلستان همین بود که خواندید. پر از کار و زحمت، پر از انرژی، با اشراف کامل به تمام جنبه‌های فرهنگ و هنر، پر از تناقض، پر از احساسات بی‌پرده و صریح، نرم و مهربان، هم شریف و هم خبیث، زمخت و دریده، خاله‌زنک و لیچارگو، پر از جملاتی که بوی گند تحقیر کردن از آن می‌آید….»

فایل صوتی خوانش بخشی از متن کتاب:

http://asha.ir/core/wp-content/uploads/2010/03/neveshtan-ba-doorbin.mp3

این مطلب پیش‌ از انتشار در اشا، به سایت «خبرآنلاین» فروخته شده است.

| مشاهده‌ 3 نظر دیگر