یادم است وقتی «من او» را خواندم، تا مدت‌ها فکر می‌کردم شیوهٔ روایی‌ این کتاب ابتکاری‌ست. مدتی گذشت تا از یک کتاب‌خوان مطلع پرسیدم: «شیوهٔ روایی امیرخانی در من او، ابتکار است؟» آن رفیقِ مطلع جواب داد: «نه، مثلا فاکنر در گوربه‌گور همین شیوهٔ روایی را به کار گرفته است»

شوقِ خواندنِ کتابی با شیوهٔ روایی من او، تشنهٔ «گور به گور»م کرد! این شد که از شهرستان محل سکونتم، کندم و راه گرفتم سمت تهران تا یک نسخه از گور‌به‌گور تهیه کنم.

ویلیام فاکنر را با گور‌به‌گورِ ترجمهٔ نجف دریابندری شناختم. از آن به بعد، مشتاقش شدم. گوربه‌گور داستانی‌ست به ظاهر گنگ، با شیوهٔ روایی سیال ذهن. فاکنر، فکر و زبانِ ۱۵ راوی را برای روایت گوربه‌گور به خدمت گرفته.

گزیده‌ای از کتاب:

انسی با دست‌های آویزون همون جا وایساده بود. گفت: پونزده ساله یک دندون تو دهنم نیست. خدا خودش می‌دونه. همین نعمتی که خودش به آدمیزاد داده که بخوره جونش قوت بگیره پونزده ساله از گلوی من پایین نرفته. از اینجا و اونجا زده‌ام که خونواده‌ام سختی نکشند، بلکی یک دست دندون بخرم که بتونم نعمت خدا رو بخورم. این پول رو دادم گفتم اگه من بتونم از خورد و خوراکم بگذرم، پسرهام هم می‌تونند از اسب سواری‌شون بگذرند. خدا خودش شاهده.

***

گوربه‌گور روایِ آمریکای محنت‌زدهٔ فقیری‌ست که در اغلب آثار فاکنر نشانی از آن می‌یابیم. بی‌آن‌که محنت‌ِ جامعهٔ فقیر آمریکا را چشیده باشیم یا از نزدیک ناظرش باشیم، این حس را خیلی خوب در کلمه کلمهٔ نوشته‌های فاکنر می‌بینیم. فاکنر انگار وقتِ نوشتن، جان می‌کند و خونش را روی صفحه می‌پاشد.

گوربه‌گور ۵۹ فصل دارد، با راویانی متفاوت که همه‌گی راویِ محنتی هستند که سرانجام یک قصهٔ واحد را می‌سازد.

خواندنِ فاکنر هم مستلزمِ جان‌کندن است. اگر هواخواهِ یک داستانِ شیرینِ جذابِ عاشقانه‌ای، قطعاً گوربه‌گور مزاجت را بر هم می‌زند. برو توی راستهٔ «دراژه شکلاتی» یا «قورمه سبزی». این‌جا، راستهٔ «کاسنی» است. راسته‌ای که باید جان بکنی تا برسی به آخر خطش.

برای فهمیدن نوشته‌های فاکنر، باید تیزبین باشی و از ظرایف نگذری. گوربه‌گور با همهٔ دیریابی‌اش در کلمات و شیوهٔ روایت، به تمام معنا داستان است.

ویلیام فاکنر مدعی‌ست گور به گور را طی شش هفته و پای کورهٔ یک نیروگاه محلی نوشته. در یادداشت مترجم کتاب می‌خوانیم: «این رمان را فاکنر در ۱۹۳۰ – یک سال پس از «خشم و هیاهو» – نوشته است. خود او مدعی بود که نوشتن آن را در ظرف شش هفته – آن هم با کار شبانه، پای کورهٔ آتش یک نیروگاه محلی – به پایان رسانده و پس از آن هم دستی در آن نبرده است؛ ولی ساختمان داستان و ظرافت پیوندهای آن چنان است که خواننده گمان می‌کند باید بیش از این‌ها وقت و «عرق ریزی روح» صرف پروراندن آن شده باشد. در هر حال، این رمان را بسیاری از منتقدان ساده‌ترین و در عین حال کامل‌ترین رمان فاکنر می‌دانند. برخی حتا آن را شاه‌کار او نامیده‌اند…»