یکی از آخرین آثار مرحوم ایرج افشار منتشر شد.

نزهةالعقول فی لطائف‌الفصول اثر ابوطاهر محمد بن محمد یحیی عوفی را استاد ایرج افشار تصحیح کرده است. جواد بشری نیز در این کار مرحوم افشار را یاری کرده است.

سایت «مرکز پژوهشی میراث مکتوب» این خبر را رسانه‌ای کرد.  نزهة‌العقول از جمله آثارِ نایابِ دورهٔ اسلامی بود که امیدواری به یافتنِ آن وجود نداشت، اما مرحوم افشار در مردادماهِ ۱۳۷۳ با انتشارِ یادداشتی در مجلهٔ کلک از یافتنِ این اثر خبر داده بود.

برخی شواهد مانند شباهتِ نامِ پدرِ مؤلفِ این کتاب با نویسندهٔ لباب الألباب –محمد بن محمد بن یحیی بن طاهر بن عثمان العوفی- برخی را به این عقیده رسانده که این دو یک نفر هستند. هر دویِ این اسامی مدتی در هند سکونت داشته‌اند و نامِ نیایِ آن‌ها نیز مشابه است.

نزهةالعقول… در چهار فصل به بیانِ ویژگی‌هایِ اخلاقی، مفاهیمِ دینی، خصوصیاتِ عرفانی و رفتارهایی چون توبه، اخلاص، صبر، قناعت، توکل و… پرداخته است.

بر اساسِ نوشتهٔ سایتِ «میراث مکتوب»، نثر این اثر در عینِ استفادهٔ مؤلف از صنایع ادبی، ملال‌آور نیست و از نمونه‌هایِ زیبایِ نثرِ فارسی به حساب می‌آید.

در بخشی از متن، گفتاری از قول هارون‌الرشید خطاب به ابویوسف یعقوب بن ابراهیم -فقیه و قاضی نامدار حنفی- در شکایت از موریانه‌هایی که به چوب‌های قصرش افتاده بودند آمده است: «ای یعقوب عیسی‌نفس! در این واقعه موسی‌وار یکی ید بیضا بنمای؛ هارون را از دست این دشمنِ سلیمان -که چون زکریا در درون چوب است- باز رهان. هنوز دجال بر خر سوار ناشده، دابةالارض با بنای من چه استری می‌کند؟ من از دست او به جان آمده‌ام و با او برنمی‌آیم. آن که از سلیمان نترسید تا عصا از دستش بستد، از هارون کی خواهد ترسید؟ نباید که سقف بر سر من فرود آرد. و او را چه عقوبت کنم؟ اگرش چوب زنم خود هر روز چوب خورَد و اگرش در زندان کنم، او خود همه روز در حبس است.»

 این کتاب از آخرین آثار تصحیح شدهٔ استاد افشار است که متأسفانه پس از درگذشت ایشان به چاپ رسیده است.