وقتی در یک سیستم، با دو پیغام و دیدگاهِ متفاوت مواجه می‌شویم، تکلیف چیست؟ شاید بعضی تصور کنند «سیستم» بیمار است و احتمالاً عده‌ای خیال می‌کنند عناصر سیستم، با هم هماهنگ نیستند. گاهی هم ممکن است راستی و ناراستی در سیستم، توأمان باشد؛ که در این صورت، وای بر چنین سیستمی.

مدتی قبل، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از پیشرفت کمی در نشر کتب دینی خبر داد و گفت: «اختصاص رتبهٔ اول انتشار کتاب به موضوعات دینی در شهریورماه امسال نشان از نتیجه دادن هدف‌گذاری صورت گرفته توسط معاونت است که این خود جای امیداوری دارد.»

آیا هدف‌گذاریِ معاونت فرهنگی ارشاد، افزایش کمّی عناوین کتب دینی است؟ در این صورت، باید با معاون فرهنگی در امیدوارانه بودنِ حال و روز نشر کتب دینی هم‌قول بود.

مدتی پس از انتشار این گفتهٔ بهمن دری اخوی، یکی از داورانِ جایزهٔ «گام اول» به فارس گفت: «تعداد متخصصان حوزهٔ دین و کسانی که در این حوزه وقت بگذارند، بسیار کم است و آثار حوزهٔ دین، بر خلاف تعدد آثارش از فقر کیفی رنج می‌برد.»

علی‌محمد رفیعی اینطور حرفش را پی گرفته که: «تولید آثار حوزهٔ دین در بخش‌های فقه و اصول، علوم قرآن و حدیث، سیره، عرفان، ادیان و … با یک رکود نسبی مواجه است.»

اگر این حرف‌های رفیعی (که سابقهٔ داوری کتاب سال جمهوری اسلامی ایران هم دارد)، کنار جملاتِ «امیدوارانه» معاون فرهنگی وزیر ارشاد بگذاریم، در واقع به تناقضی آشکار می‌رسیم. از طرفی، داورِ یک جایزهٔ متعلق به بدنهٔ معاونت فرهنگی ارشاد، از افت کیفی کتاب‌های حوزهٔ دین تأسف می‌خورد و از طرف دیگر، معاون فرهنگی با تکیه بر آمار، حوزهٔ نشر کتب دینی را «خوب» جلوه می‌دهد.

داور بخش دین چهارمین دوره گام اول وصف وضع کتب دینی را اینطور ادامه داده است: «با این وجود ما نتوانستیم اثری انتخاب کنیم که بدون اشکال باشد یا مسألهٔ عمده‌ای نداشته باشد تا بتوانیم آن را به مراحل نهایی ببریم و در نهایت انتخابش کنیم.»

این کتاب‌هایِ به زعمِ رفیعی «با اشکال»، کم و بیش در جمع همان کتاب‌هایی می‌گنجد که معاون فرهنگی وزیر به شمار آن‌ها بالیده و اینطور گفته که: «براساس آمار مؤسسهٔ خانه کتاب بیش‌ترین عناوین کتاب‌های چاپ شده در ماه گذشته با ۹۰۳ عنوان به حوزه دین اختصاص دارد.»

حال باید این سؤال را پرسید که: آمار را باور کنیم یا نظر کارشناسی یک داور را؟