دانشنامهٔ اینترنتی «ویکیپدیا» که این روزها مقالات ضد نظام جمهوری اسلامیاش در حوزههای مختلف، سیر صعودی یافته است، در صفحهای با عنوانِ «فرار مغزها» این گونه مینویسد: «به پدیده مهاجرت گسترده تحصیلکردگان، دانشگاهیان و دانشمندان یک کشور یا جامعه به کشورهای دیگر، اصطلاحاً فرار مغزها گفته میشود، که معمولا به خاطر کمبود موقعیت های شغلی، درگیری های سیاسی و نظامی، و خطرات جانی رخ می دهد.»
و بعد، نویسندهٔ این مقالهٔ «خُرد» در ادامه از کشورهای ایران و عراق به عنوان کشورهای مبتلا به این ابتلای فرهنگی-علمی نام میبرد. اما سر کار را که میگیری به این نکته میرسی که این مقاله در حقیقت گزیدهای از مقالهٔ «فرار مغزها از ایران» است. و این یعنی، نویسندهٔ مقالهٔ «فرار مغزها از ایران» یا فرد دیگری، اساس موضوع فرار مغزها را از اصطلاحی وطنی گرفته و با ثبتش در ویکیپدیا، خواسته تا طوری وجاهت علمی به آن بدهد.
اما خوب که نگاه میکنی، میبینی زیر این عنوانِ ژورنالیستی، زخمهایی هست. زخمهایی که بارها، نخبگان مملکت ما و هوشمندان جوانمان را آزرده تا آنجا که وادارشان کرده تا سفر کنند… تا با قهر بروند.
گزیدهای از کتاب:
به دانشجوی کشاورزیمان آموزش میدهیم که از جنگلها چگونه محافظت کند. به او توصیه میکنیم که در آب و هوای مرطوب چه درختانی را به عمل آورد. به او یاد میدهیم که حفظ محیطِ زیست چه اهمیتی دارد… بنده خدا از زیر آن پنجاه تومانیِ بزرگ که بیرون آمد، کویر میبیند و بیابان و کوهستان! پرس و جو میکند و میفهمد که اصالتاً از تکست اروپایی درس خوانده است. رمقِ دانشجوی مهندسیمان را میکشیم که یاد بگیرد چگونه طراحی کند. به زور کتابِ طراحیِ اجزای جوزف ادوارد شیگلی را طی شش واحد تنقیهاش میکنیم که خوب حالیاش شود. حالا او میتواند مسائل سه بعدیِ نامعینِ انتزاعی را حل کند. مثلاً طراحیِ شترگلوی توالتِ فرنگیِ پلاستیکیِ مقاوم در برابر حرارت بالای ۲۰۰۰ درجه! بعد میبینیم این با مستراحهای سنتیِ ما جور در نمیآید، استادان به این نتیجه میرسند که سنتها را قاتیاش کنند. نتیجه این میشود که دانشجو روی کاغذ آفتابهای مسی طراحی میکند که لولهاش در برابر امواج ماکروویو مقاومت خوبی دارد! اینها شوخی نیست.
نیازی به حجتِ ویکیپدیا نیست؛ چه آنکه این روزها در این دانشنامه -صرف نظر از دستهبندی سیاسی و فکری- مقالاتِ ناقص و ادعاهایِ ثابت نشده بسیار است. یک چرخ که در فامیل و دوست و آشنا بزنیم، بالاخره یک «مهاجر» قهر کرده مییابیم. حالا در نخبه بودن یا نبودنش، حرف بسیار است. اما این موضوع، موضوعِ تازهای نیست و حرف زدن دربارهاش نیز، تازگی ندارد؛ اما حرفِ وطنی دربارهٔ این موضوع بسیار کم است و آنچه هست، بیشتر ادعا و ابراز تأسف است تا حرفِ حسابی.
در این میان، رضا امیرخانی رماننویس (که کمکم دارد مقالهنویس هم میشود) توی روزگاری که دوباره موضوعِ فرار مغزها، موضوعِ داغی شده بود، کتابی نوشت با عنوان «نشتِ نشا» و ذیل عنوانش نوشت: «جستاری در پدیدهٔ فرار مغزها» بعد، در متنِ کتاب «فرار» را همراه با بارِ منفیِ معنایی خواند و حرف و حدیث دربارهٔ «مغز» بودنِ مهاجران را هم زیاد دانست. پس، نوشت: «نشا همان قلمهای است که میزنند تا پسان فردا که گرفت، محصولشان بدهد.» و بعد آورد: «کنایتی است از زحمتی که نظامِ آموزشی ما برای بر و بچهها میکشد» بعد دربارهٔ «نشت» هم نوشت: «نشت را در فرهنگ معنا کردهاند سرایت آب و آتش از جایی به جای دیگر.» تا بگوید که این جریان، جریانِ نرمی است با تبعاتِ خسارتبار.
نشتِ نشای امیرخانی، حرفِ ویژه یا نظریهپردازیِ فوقالعادهای نیست. حرفی است که چون نویسنده در میانهٔ گود بوده، خود به خود بر قلمش آمده. امیرخانی نشتِ نشاهایی که دوست و همبازی و هممدرسهای و همدانشگاهیاش بودهاند را دیده و با نوشتن این مقالهٔ بلند، میخواسته وظیفهٔ وجدانیاش را به انجام برساند و بگوید که منشأ این درد کجاست.
در نشتِ نشا که اولبار خورد خورد در جایی به صورت پاورقی منتشر شد، تلاش میکند موضوع را از بالاتر ببیند و از «زمین»ی که نظام آموزشی ما بر آن بنا شده و دارد در آن «نشا» میکارد بگوید. و خب، انصافاً نگاهِ نویسندهٔ این اثر، نگاهِ درستی است که با زبانِ شیرین و نقادانه بیان شده است.
نویسنده در این اثر از «ترجمه» میگوید. از «علم بومی» و «نظامِ آموزشیِ بومی» او، «ضعف در علوم انسانی» را به رخ میکشد و یادآوری میکند که هرچه میکشیم، از این ضعف است…
شاید خوانش این اثر، بُتِ «دانشگاه» را در نظر بسیاری بشکند. به همین دلیل، اگر از آن دستهاید که ۱۳ روزِ عیدشان را در حبسِ کتابهای تست و کلاسهای تست میگذرانند یا فرزندی دارید که چنین است، به خواندنِ «نشت نشا» دعوتتان میکنم. این کتاب مال شما است اگر دانشجوئید، یا دانشجو خواهید شد، یا دوستان و فرزندانی دارید که در پی دانشجو شدناند.
و شاید کسی را به تفکر وادارد…
بخشی از متن کتاب را بشنوید:
| شناسنامه کتاب | |
| عنوان | نشت نشا (جستاری در پدیدهٔ فرار مغزها) |
| نویسنده | رضا امیرخانی |
| ناشر | قدیانی |
| گروه مخاطبان | دبیرستان به بالا |
| جنسیت مخاطبان | فرقی ندارد |
| تعداد صفحات | ۱۰۴ صفحه / رقعی |
| نوبت چاپ | شانزدهم / ۸۸ |
| شمارگان | - |
| قیمت | ۱۴۰۰ تومان |
| شابک | ۹۶۴-۴۱۷-۳۱۰-۴ |
این مطلب پیش از انتشار در اشا، به سایت «خبرآنلاین» فروخته شده است.
جستجوهای ورودی:آسیبشناسی نظام آموزشی, رضا امیرخانی, فرار مغزها, قورمه سبزی, مهاجرت نخبگان, نظام آموزش عالی
آشخانه
همخانه
