اولین‌ بار: یک‌شبِ بی‌حوصله، خیلی اتفاقی تلویزیون را روشن می‌کنی. نور به تلویزیون می‌آید. کلوز آپِ چهرهٔ رابین ویلیامز و صحنه‌های آغازین فیلمی که داستانش در یک دبیرستان می‌گذرد. مشتاق می‌شوی فیلم را ببینی. می‌بینی و خیلی راحت، «انجمن شاعران مرده» در میان فیلم‌های دوست‌داشتنی‌ تو، جای می‌گیرد. تا آن‌جا که بعد از سال‌ها، حتی چهرهٔ بازیگرانش را به خاطر داری.

دومین بار: توی پرسه‌های ماهانه در یک کتاب‌فروشی، بین رمان‌ها چشم می‌چرخانی که یکهو با دیدن عنوان «انجمن شاعران مرده» خشکت می‌زند. مثل تشنه‌های به آب رسیده دست می‌اندازی و کتاب را از بالای عطفش می‌کشی بیرون، آن یکی دست را به کمک می‌گیری، قد راست می‌کنی، کتاب را جلوی چشمت می‌گیری و به خودت می‌گویی: «خیلی خب، این یه صیده خوبه و برای امروز کاملاً کافیه!» چند هزارتومان می‌پردازی و خوش خوشک از کتاب‌فروشی بیرون می‌زنی.

حتی اگر به نظرتان اغراق کرده باشم، به خودم خرده می‌گیرم که «چطور فکر می‌کنی برای فیلم و کتابی که به تو عصیان‌گری را آموخته، همین‌قدر گفتن کافی است؟» و این شاید وادارم کند چیزی ننویسم.

«انجمن شاعران مرده» برخلاف تصور برخی، قبل از کتاب، با فیلمش آغاز حیات کرد. کمی بعد، ن.ه. کلاین‌بام که مثل من از دیدن فیلم شگفت‌زده شده بود و احساس دین می‌کرد، فکری شد تا داستانِ فیلمِ پیتر ویر را در قالب رمان بریزد. پس همزمان با سال ساخت فیلم (۱۹۸۹) رمان «انجمن شاعران مرده» را نوشت.

شاید خود کلاین‌بام هم تصور نمی‌کرد رمانِ «انجمن شاعران مرده» هم‌چون فیلمش، تأثیرگذار باشد. گرچه جاهایی سوراخِ نمک‌دانِ آقای نویسنده گشاد شده و زیادی روی چیزهای بی‌اهمیت نورافشانی کرده است، اما، رمانِ نوشته شده بر اساس فیلم‌نامهٔ تام شولمن هم‌چون فیلمش راهنما و تشجیع‌کنندهٔ عصیان‌گری است. عصیان بر قواعدِ کهنهٔ مرسوم که مثلِ سقفِ کوتاه، آدم‌های قد بلند را می‌آزرد.

دبیرستانی که داستان تویش می‌گذرد، جایی است با نظامِ خاص که به هوای تربیتِ درستِ جوانان آمریکایی علم شده است. نظامی که غایت هدفش، تحویل آدم‌های ماشینی و قالب‌بندی شده به جامعه است و بر پایهٔ چهار اصل «سنت»، «افتخار»، «انضباط» و «سرافرازی» استوار است. در این میانه، یک باره پای «جان کیتینگ» ساختار شکنِ اهل ادبیات، به این دبیرستان خشک باز می‌شود و از این‌جا تناقض‌ها آغاز می‌شود. تناقضی که به چند دانش آموز انگشت‌شمار، «عصیان‌گری» بر قواعد نامطلوب را می‌آموزد و بهشان یادآوری می‌کند که برای قد افراشتن، باید از سقف عبور کرد. این معلم ادبیات که اصرار دارد بچه‌ها «ناخدا» صدایش کنند، دانش آموزان را از یک چهارچوبِ سخت، به دشتی می‌برد که تخیل، فکر و جسارت در آن مجال بروز می‌یابد.

ترجمهٔ این اثر اگرچه به قولِ مترجمش «حمید خادمی» خالی از ایراد نیست، اما شیرینی داستان را منتقل می‌کند. این کتاب، در حالی مورد استقبال مخاطبان کشورهای مختلف واقع شده است که فیلمِ آن زودتر ساخته شده است و بازی‌ها و کارگردانیِ خوبش، چشم‌گیر است؛ تا آن‌جا که این فیلم در سال ۱۹۸۹ موفق به دریافت جایزه بهترین فیلم‌نامهٔ اسکار شد و در همان سال، رابین ویلیامز و پیتر ویر را نامزد دریافت بهترین بازیگر مرد و بهترین کارگردانی کرد. با این همه، صفحات سایت‌های کتاب‌خوانی مانند گودریدز و فروشگاه‌های آنلاین کتاب مانند آمازون، صفحه‌ای برای عرضه و بررسی این اثر اختصاص داده‌اند و دانلود ترجمهٔ این اثر به زبان‌های مختلف بسیار سهل‌الوصول است.

«انجمن شاعران مرده» یک عیدیِ خوب به پسرهای دبیرستانی است، اما مخاطبش فقط آن‌ها نیستند. چاپ پنجم این اثر را نشر معانی و کتاب پنجره مشترکاً منتشر کرده‌اند.

صوتِ خوانشِ بخشی از متن کتاب:

این مطلب پیش‌ از انتشار در اشا، به سایت «خبرآنلاین» فروخته شده است.