نزدیک به یک دهه پیش نویسنده‌ای نامدار و البته ترسناک جهان کتاب را با تکانی دیجیتال به جلو راند. استفان کینگ خالق آثار برجسته‌ای مثل مسیر سبز و رستگاری در شاوشنگ، رمان دنباله‌دار خود را با عنوان گیاه، نخستین بار روی وبگاه شخصی خود منتشر کرد. تا آن زمان هرگز نویسنده‌ای در قد و قواره کینگ چنین چیزی را تجربه نکرده بود.

خوانندگانی که مشتاق دانلود این متن بودند باید برای هر ۵ هزار کلمه مبلغ ناچیز ۱ دلار بپردازند. کینگ که غیر از تعلیق‌های نفسگیر، مسیر پول درآوردن را هم خوب بلد است، در این تجربه شکست خورد: کمتر از نصف خوانندگان بابت این کتاب پول پرداخته بودند، باقی از راه‌های دیگر «گیاه» آقای کینگ را به رایگان چیدند.

این اتفاق پرسشی را مطرح کرد که طی دهه اول دو هزار مدام در اذهان می‌چرخید: وقتی نویسنده‌ای وبگاه دارد چه حاجتی است به ناشر، کتابفروشی یا حتی کتاب؟

عصر خون‌آشام‌ها

امروز در آستانه ۲۰۱۰ هنوز آثار پرفروش کینگ به شیوه سنتی منتشر می‌شود، اگرچه «زیر گنبد» در ماه نوامبر به صورت کتاب الکترونیک منتشر شد، آسمان به زمین نیامد اما این دهه برای کتاب‌ها سرشار از نگرانی و البته امکانات بود. قدرت‌های تازه‌ای پدیدار شده‌اند: گوگل قصد دارد ۲۰ میلیون کتاب را دیجیتال کنند و آمازون همواره شیوه‌فروش کتاب را دستخوش تغییر می‌کند.

کلمه کتابخوان(Reader) معنای تازه‌ای به خود گرفته است و آن دستگاه‌هایی مثل آیفون و کتابخوان الکترونیک سونی یا کیندل است. خوانندگان کتاب با عطش فراوانی که به مطالعه نشان دادند، دهه گذشته را به عصر جادوگران و خون‌آشام‌ها بدل ساختند. دو مجموعه که برای کودکان نوشته شده بود مرزهای سنی را درنوردید: هری پاتر نوشته جی‌کی رولینگ و شفق (Twilight) نوشته استفان میر. این مجموعه‌ها ردیف‌های اول ده کتاب پرفروش دهه را یک جا قبضه کرده‌اند و تنها «رمز داوینچی» نوشته دان براون را یارای رقابت با آنهاست.

رولینگ پیش از سال ۲۰۰۰ هم آثار پرفروشی می‌نوشت، زمانی که هری‌پاتر و زندانی آزگابان در هفته نخست قریب به سه میلیون نسخه فروخت.

سال ۲۰۰۷ زمانی که تازه‌ترین مجله هری‌پاتر با عنوان هری‌پاتر و یادگاران مرگ منتشر شد، شایعه مرگ هری‌پاتر با چنان حرارتی پیگیری می‌شد که تنها در سده نوزدهم و زمان نگارش مجموعه آثار چارلز دیکنز دیده می‌شد. هشت میلیون و سیصد هزار نسخه از این اثر در یک روز به فروش رفت تا رکوردی بر جای بماند.

در سال ۲۰۰۷ استفانی میر زنی خانه‌دار با مجموعه کتاب «شفق» به شکلی بی‌سابقه بر تمام فهرست پرفروش‌ها حکمرانی می‌کرد. کتاب او که رمان عاشقانه خون‌آشامی بود، ۲۲ میلیون نسخه به فروش رفت.

دان براون در سال ۲۰۰۳ صعود خود را آغاز کرد. او واقعیت و خیال را درهم می‌آمیخت تا رمز داوینچی را خلق کند. این اثر به همراه سه کتاب قبلی براون پرفروش شدند. آخرین کتاب او میلیون‌ها نسخه به‌فروش رفته است.

فرش قرمز زیر پای نویسنده

رولینگ، میر و براون هر سه کمک هالیوود را پشت سر خود داشتند اما کتاب‌های آنها به خودی خود نیز مثل بمب صدا کرد. مایکل کادر بنیانگذار مجله خبری اینترنتی پابلیشرز می‌گوید: شروع کار همه این کتاب‌ها مثل هیجان‌انگیزترین فیلم‌ها بود.

همه پیش‌فروش می‌شد و مهمانی‌های آنچنانی برایشان گرفته می‌شد، هر کدام چنان‌ فروشی داشت که در خیال نمی‌گنجد.

با این همه ناشران هنوز از فروش آثار گله دارند حتی قبل از بحران اقتصادی اخیر. کتاب‌های الکترونیک به سرعت در حال رشدند و با این حال در ابتدای راه قرار دارند، آنها تنها سه درصد بازار را در دست دارند. قیمت‌ها، حقوق مؤلف و به تعویق انداختن کتاب‌های الکترونیک برای حمایت از کتاب‌های کاغذی دیگر موضوعات بحث برانگیز این دهه بودند.

سارا نلسن، دبیر بخش کتاب مجله او (o) می‌گوید: دست‌اندرکاران سخت مشغول چانه‌زنی هستند، اما در نهایت خوانندگان می‌برند. هرچه زمان بگذرد و شما بتوانید خواننده بیشتری تربیت و تغذیه کنید بهتر است… اینکه متن را در چه قالبی عرضه کنید، اهمیتی ندارد.

تلویزیون در خدمت کتاب

دهه‌ای که گذشت، دهه کتاب‌های خاطره بود، به‌خصوص کتاب‌ «بخور، دعا کن و عاشق باش» نوشته الیزابت گیلبرت. اما وقتی کتاب « یک میلیون تکه» نوشته جیم فرای متهم شد که بخش‌هایی از آن تخیلی است پای اپرا وینفری هم وسط کشیده شد تا او نیز از این کتاب خاطرات بد بگوید.

بخش معرفی کتاب در شوی اپرا وینفری، ۳۴ عنوان کتاب را به صف پرفروش‌ها فرستاد، اما رفته رفته آب رفت و امسال فقط یک کتاب انتخاب کرد. شوی او در سال ۲۰۱۱ به پایان می‌رسد.

اما نویسندگان در شبکه‌های مختلف کابلی همچنان به گروه پرفروش‌ها می‌پیوندند. برنامه‌هایی که جان استوارت، استفان کالبرت و گلن بک میزبانی می‌کنند.

روزنامه‌های بزرگ نقد کتاب‌های خود را کم کرده‌اند و گاه آنها را در نسخه آنلاین منتشر می‌کنند.

نشریه کرکاس ریویو پس از ۷۶ سال به‌زودی تعطیل می‌شود. با این همه، بی‌‌شمار بلاگ‌ها و وب‌سایت‌های اختصاصی کتاب پدیدار می‌شوند.

کارول فیتز جرالد، مدیر وب‌سایت «گزارش کتاب» می‌گوید: کتاب‌های بیشتری توجه مردم را جلب می‌کنند اما همزمان شور و شعف برای یک عنوان خاصی نیز روبه فزونی است.

شمار کتابفروشی‌ها به نهایت خود رسیده است و کم‌کم از تعداد آنها کم می‌شود. کادر می‌گوید: تعطیلی برخی کتابفروشی‌‌ها مایه دردسر ناشران می‌شود. کتابفروشی جای معرکه‌ای است. جهان به آنها نیاز دارد. در جهانی که روز به روز چند پاره می‌شود، آنها حضور جمعی را یادآوری می‌کنند.

صعود ادبیات

دیوید کیپن از بنیاد «اعانه ملی برای هنرها» می‌گوید: هر دهه‌ای که دو رمان توماس پینچون داشته باشد و شمار خوانندگان نیز افزایش نشان دهد دهه بدی نخواهد بود.

در سال ۲۰۰۴ گزارشی منتشر شد که حاوی هشداری بود: مطالعه ادبیات رو به نزول دارد و شاید روزی از بین برود، اما در ۲۰۰۹ بررسی‌ها ثابت می‌کند که پس از ۲۵ سال، اشتیاق به مطالعه افزایش یافته است. بیشترین افزایش در فاصله سنی ۱۸ تا ۲۴ سال بود.

منبع: usa Today