تصور می‌کنید روند داوری جوایز ادبی معتبر دنیا چگونه باشد؟ طبیعتاً این روند در هر جایزه‌ای، با توجه به سیاست‌ها و اهدافِ برگزارکننده‌گان آن، با جایزه دیگر متفاوت است؛ اما به هرحال می‌توان نقاط مشترکی در روند انتخاب داوران و داوری جوایز ادبی یافت که از جمله «اصول» برپایی یک جشنواره‌اند. در این مجال، با هم نحوه داوری چند جایزه معتبر دنیا را مرور می‌کنیم:

جایزه نوبل ادبیات بی‌تردید مهم‌ترین جایزه ادبی جهان به شمار می‌رود و از ۱۹۰۱ هر ساله به یک اثر یا مجموعه آثار یک نویسنده فارغ از ملیت وی اعطا می‌شود. ‌‌مبلغ کنونی این جایزه ده میلیون کرون سوئد است، ‌‌برنده علاوه بر این مبلغ مدالی طلا و یک لوح نوبل دریافت می‌کند، ‌‌همچنین دعوت می‌شود تا در هفته نوبل در استکهلم خطابه‌ای ایراد کند. ‌

جایزه را از سال ۱۹۰۱ فرهنگستان (آکادمی) سوئد اعطا می‌کند که شعار آن «استعداد و ذوق» است. ‌‌اعضای آن اکنون ۱۸ نفر است و شیوه کار ثابتی دارند. ‌‌هر سال فرهنگستان سوئد درخواست تعیین نامزدی برای جایزه نوبل ادبیات را برای افراد مشخصی می‌فرستد. ‌‌اعضای فرهنگستان، ‌‌اعضای فرهنگستان‌های ادبی دیگر کشورها، ‌‌استادان زبان و ادبیات، ‌‌برندگان پیشین جایزه نوبل ادبیات، ‌‌و رؤسای کانون‌های نویسندگان از جمله کسانی هستند که مجاز به نامزد کردن افرادند، ‌‌البته خودشان را نمی‌توانند به عنوان نامزد معرفی کنند. ‌

هر ساله صدها درخواست ارسال می‌شود و قریب به پنجاه فرم تهیه و به آکادمی برگردانده می‌شود. ‌‌این نام‌ها را فرهنگستان در اول فوریه دریافت می‌کند ‌‌و در آوریل شمار آن‌ها را به بیست و در تابستان به حدود پنج نام تقلیل می‌دهد. ‌‌در ماه‌های آینده آثار این نامزدهای نهایی بررسی می‌شود. ‌‌در اکتبر اعضای فرهنگستان رأی می‌دهند و نامزدی که بیش از نصف آرا را به خود اختصاص دهد به عنوان برنده جایزه نوبل ادبیات معرفی می‌شود. ‌‌این روند مشابه دیگر جایزه‌های نوبل است. ‌

جایزه گنکور

جایزه گنکور معتبرترین جایزه ادبی فرانسه محسوب می‌شود که از ۱۹۰۳ هر ساله به نویسنده‌ای اعطا می‌شود که رمان خود را به زبان فرانسه منتشر کرده باشد. ‌‌این جایزه در ابتدای ماه نوامبر برنده خود را مشخص می‌کند اما پیش از آن در ماه سپتامبر و نوامبر سه بار فهرستی از نامزدها منتشر می‌کند. ‌‌رمانی که قرار است در فهرست نامزدها قرار گیرد باید در همان سال منتشر شده باشد. ‌

جایزه گنکور به خلاف بیشتر جایزه‌های مهم ادبی نظیر پولیتزر، ‌‌سروانتس و بوکر دارای داوران ثابتی است که به صورت چرخشی تغییر نمی‌کنند. ‌‌هیئت داوران جایزه متشکل از ده عضو است که آن‌ها را «آکادمی گنکور» می‌نامند و تا سال ۲۰۰۸ به صورت مادام‌العمر مشغول فعالیت می‌شدند اما از این سال شرط سنی ۸۰ سال وضع شده است. ‌‌بیشتر اعضای هیئت داوران نویسندگان مشهور فرانسوی هستند که طاهر بن جلون مشهورترین آن‌هاست. ‌

جایزه ملی کتاب

«جایزه ملی کتاب» مجموعه‌ای از جایزه‌های ادبی آمریکاست که از ۱۹۵۰ کار خود را آغاز کرده است. ‌‌هر ساله جایزه به نویسندگان آثار ادبی تعلق می‌گیرد که کتاب‌های خود را در سال گذشته منتشر کرده‌اند، ‌‌در کنار آن جایزه‌های دیگری مثل «یک عمر فعالیت ادبی» نیز به نویسندگان عرصه ادبیات تعلق می‌گیرد. ‌‌مطابق آن‌چه در سایت این جایزه نوشته شده است هدف از اعطای آن «برگزاری جشن بهترین‌های ادبیات آمریکایی، ‌‌تلاش در جهت افزایش میزان مخاطبان آن، ‌‌و تأکید‌‌ بر ارزش فرهنگی نوشتار ممتاز در آمریکاست». ‌‌در سال ۱۹۸۸ بنیاد ملی کتاب تأسیس شد که هدف آن نظارت و مدیریت جایزه‌های ملی کتاب است. ‌

جایزه در چهار دسته اعطا می‌شود: ‌‌داستانی، ‌‌غیرداستانی، ‌‌شعر و ادبیات کودک و نوجوان. ‌‌در گذشته جایزه‌های دیگری در دسته‌های دیگری نیز اعطا می‌شد اما اکنون تنها به همین چهار گروه محدود شده است. ‌

برندگان در هر دسته را کارگروهی مستقل، ‌‌متخصص و داوطلبانه متشکل از پنج نفر انتخاب می‌کنند. ‌‌این کارگروه صدها کتاب را در هر دسته بررسی می‌کنند. ‌‌هر کارگروه خود دارای هیئتی است که نامزدها و برندگان را در «آیین جایزه‌های ملی کتاب و صرف شام» معرفی می‌کند. مراسم اعطای ‌‌جایزه هر ساله در ماه نوامبر برگزار می‌شود و برندگان هر یک ۱۰ هزار دلار به صورت نقدی همراه با مجسمه‌ای برنزی دریافت می‌کنند؛ نویسندگانی که در فهرست نهایی قرار می‌گیرند نیز هر کدام هزار دلار به صورت نقدی و لوح یادبود دریافت می‌کنند. ‌