عرفان، از مهم‌ترین علوم و ژرف‌ترین و شگفت‌آورترین اندیشه‌هاست. پرورش دنیای درون ذهن، کاملاً در ارتباط با جهان بیرونی است. عرفان، پرورش ذهن و فردیت «من» است و آنگاه تحولی بی‌نظیر در نگرش، ارتباطات، احساسات و رفتارها.

بدون شک اندیشه‌های عرفانی در نزد ملل، اقوام و آیین‌های مختلف، آبشخورهای وسیع و متنوع و نظریه‌پردازان گوناگون دارد. مولوی یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین نظریه‌پردازان عرفان ایرانی- اسلامی در عصر خود و پس از آن تا کنون است؛ عارفی که مرزهای زمان و مکان را در هم شکسته و از آنها فراتر رفته است. امروز پس از گذشت قرن‌ها از روزگار مولوی، افراد مختلف در شرق و غرب عالم، اندیشه‌های او را دوست دارند، به آثار او عشق می‌ورزند و چشم‌انداز خود را به جهان پنجره‌ای قرار داده‌اند که مولوی از آن می‌نگریسته است.

زندگی و سیر اندیشهٔ چنین عارفانی همیشه برای ما جالب بوده است. ما به دنبال دنیایی می‌گردیم که اندیشه‌های متفاوت و متکامل را پدید آورده است. شاید می‌خواهیم چنین دنیایی را برای خود بسازیم! از این رو زندگی بزرگان را مطالعه می‌کنیم.

اما نکته‌ای را نباید از نظر دور داشت: زندگی این افراد راویان مختلف دارد. در روایت زندگی بزرگانی که پایه‌گذار اندیشه‌های خاص بوده‌اند و روزگار پر فراز و نشیب داشته‌اند، اغراق و الصاق کژی و راستی، فراوان به چشم می‌خورد. گاه افرادی از سر شیفتگی، به زندگی عارفی چون مولوی، حوادث رویایی و حتی معجزه‌آسا نسبت داده‌اند که حتی مولوی، خود از آنها آگاه نیست!

گاهی هم افرادی از سر ذوق، وقایع راستین زندگی عارف را با چاشنی ذوق درمی‌‌آمیزند تا بدین شیوه، مشتاقانی نو برای اندیشه‌ای ژرف گرد آورند یا مشتاقان پیشین را مشتاق‌تر کنند. و گاه روایت زندگی عارف از خامهٔ بزرگی می‌چکد که شک و شبهه کم‌تر در آن راه دارد. افرادی که محققانه در پی وقایع روزگار عارف برمی‌آیند؛ مگر نه اینکه اندیشه‌وران بزرگ نیز فرزند آدمی‌اند و زندگی آنها نیز نوعی از زندگی آدمیان با ویژگی‌های خاص خویش است؟

استاد مرحوم، بدیع الزمان فروزان‌فر، دانشمند و محقق بزرگ مولوی‌پژوه، در این کتاب روایتی راستین از زندگی مولوی پیش رو نهاده است: روایتی بسیار محققانه بدون هیچ بازارگرمی کاسب‌کارانه، خالی از اغراق با ذکر آبشخور اصلی روایات از کتب و مستندات دست اول از زندگی مولوی.

مرحوم فروزان‌فر این کتاب را در ده فصل تدوین کرده است: آغاز عمر، ایام تحصیل، دورة انقلاب، روزگار تربیت و ارشاد، پایان زندگانی، معاصرین مولانا، آثار مولانا از مشایخ تصوف و علما و ادبا، شهریاران و امرای معاصر، صورت و سیرت مولانا، آثار مولانا،‌ خاندان مولانا.

با اینکه این کتاب یکی از اصیل‌ترین روایات از زندگی مولوی است، استاد فروزان‌فر در مقدمهٔ آن اشاره کرده است: «اکثر مطالب این تألیف نظر به ارتباطی که با عوالم عشق و ارادت دارد، با اصطلاحات مخصوص این طایفه نوشته شده و حمل آن بر ظاهر، خلاف مراد است.»

در پایان کتاب، به شیوه‌ای محققانه فهرست‌های مختلفی از «رجال ونساء»، «اماکن و بلدان»، «کتب و رسالات»،‌«ملل و طوائف» گنجانده شده است. علاوه بر آن، عکس‌هایی جالب منسوب به روزگار مولوی و شجره‌ای از جانشینان او صفحات پایانی کتاب را آراسته است.

این کتاب، تنها یک خواندنی نیست، یک خواندنی خوب… نه! یک کتاب خواندنی خوب و ضمناً هدیه‌ای ویژه به خوانندگان اشاست. کالایی این‌چنین همیشه و در هر دکانی فراهم نیست، جنس ناب است. خودش، سرچشمه است. این تألیف استادانه برای خود یک دورهٔ آموزش است. قدر و ارزش چنین کتابی را مسلماً اهل آن بهتر می‌فهمند.

مطالعهٔ کتاب هم برای محققان و دانشجویان رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی مفید خواهد بود و هم برای علاقه‌مندان به زندگی و اندیشهٔ مولوی.