البته تاریخِ تاریخ که نه، اما می‌شود بهش گفت: روایت تاریخی. روایت از دورهٔ قاجار (و حتا کمی قبل‌تر) تا برسد بیاید به دورهٔ رضاخان میرپنج.

شرح زندگانی من کأنه یک رمانِ خوش‌خوان، جذابیت و کشش دارد. حالا چرا؟ محضِ خاطر همانِ روایت‌هایِ داستانی که گاهی مایهٔ خنده می‌شوند و گاهی هم –از سرِ دل‌سوزیِ مخاطب برای وطن- یک فحش آب‌دار حوالهٔ دم و دست‌گاهِ سلطنت می‌کنند. یعنی، شرح زندگانیِ عبدالله مستوفی پر است از شیرینی و تلخی. روایتی‌ست از جفاهایی که به وطن کردند و مردمانِ شیرین‌زبانی که امروز، خاک‌نشینِ همین وطن‌اند.

روایتِ عبدالله مستوفی از تاریخِ اجتماعیِ دورهٔ قاجار، بیش از آن‌که روایتی شخصی باشد و به خودِ مستوفی بازگردد، روایتی است از احوالِ ملک و مملکت در همان عصر.

نثرِ «شرحِ زندگانی من» اگرچه به دورهٔ قاجار و پهلوی برمی‌گردد، اما برای مخاطب امروز، شیرین و روان است و جدای این‌که دایرهٔ لغاتِ‌ خواننده را بسط می‌دهد، دست‌انداز پیشِ پایش نمی‌گذارد. این هم وصفِ نثرِ شرح زندگانی من از عباس پژمان که گفته: «نثرِ این شرح آن‌قدر شیرین و زیباست که هم تسوجی در برابر نویسنده‌اش لنگ می‌اندازد هم میرزا حبیب اصفهانی!»

همهٔ همتِ مستوفی بر آن است تا در روایتش بی‌طرف باشد و انصافاً تلاشش بی‌نتیجه هم نبوده. گرچه، هیچ اثری، بی‌نشانه از منش و روشِ خالقش نیست.

اگر خواستید این کتاب را تهیه کنید، یادتان باشد که ناشران مختلفی چاپش کرده‌اند. اما اخیراً نشر هرمس چاپ خوش‌پوش و خوش‌فُرمی روانهٔ بازار کرده که البته کمی گران در آمده.

خانم‌های خانه‌دار و آقایانِ کاردار! نشستید پای کتاب، حواس‌تان به غذای روی گاز و ساعتِ در حال گذر باشد. از ما گفتن!