خانه کتاب اشا| باید که لحنِ سخنم را عوض کنم!

چهارشنبه، ۱۸ شهریور ۱۳۸۸ | یادداشت
حمید اعلایی

مفاتیح الجنان از جمله کتاب‌هایِ محل رجوع بسیاری از ایرانی‌ها در این شب‌های مبارک است. کتابی مشحون به ادعیهٔ گرانقدر و ارزش‌مند که شیخ عباس قمی به نقلِ با واسطهٔ آن‌ها از ائمه علیهم السلام پرداخته.

مشکل ما فارس‌زبان‌ها در بهره‌گیری از کتاب‌های ارزشمندی چون مفاتیح الجنان و صحیفهٔ سجادیه نا واردی‌مان در زبان عربی‌ست. این ناواردی، اغلب‌مان را از کشف و درکِ معانیِ بلندِ فرازهای مختلف دعا باز می‌دارد.

لابد شما هم در این شب‌های محترم، از چشمهٔ شیرینِ دعاهای ابوحمزهٔ ثمالی، افتتاح، جوشن کبیر و امثالهم  لبی تر کرده‌اید. لابد دیده‌اید که در مساجد، پشت سر هم و بی‌وقعه، جوشن کبیر می‌خوانند و دسته‌جمعی بعد از هر بخشش، بلند می‌گویند: «سبحانک یا لا اله الا انت…» اما واقعاً چند نفرمان معانیِ همینِ ذکرِ مکرر را می‌دانیم و می‌فهمیم؟

اهتمام به ترجمه‌های روان

اگر بنا است که رجوع به ادعیه، به قصد قربت باشد، پس باید راهِ قربت را کشف کنیم. این راه، قطعاً از درون معانی همین ادعیه کشف می‌شود. اما ما فارس زبان‌ها چه کنیم؟ یا باید برویم و عربی بیاموزیم، یا باید دانشمندِ فرهیخته‌ای بیابیم و از ایشان بخواهیم تا بعدِ این همه ترجمهٔ کهنه و ناپیراسته، یک ترجمهٔ خوب از کتب ادعیه هدیه‌مان کند.

اغلب کتب ادعیهٔ ترجمه شده به فارسی که در بازار کتاب عرضه می‌شود، ترجمه‌های بد، ثقیل و ناپیراسته دارند. این ترجمه‌ها عموماً مربوط به دهه‌های قبل‌اند و بعضاً کلماتی نامأنوس در خود دارند.

بعضی از این کتب، ایرادهای تایپی-نگارشیِ فاحشی دارند که معلول بی‌دقتی کتاب، مترجم و ناشر است. خب، بد نیست بدانید که پرفروش‌ترین و پرسودترین کتاب، همین مفاتیح است. بنابراین، هر ناشری برای شروع هم شده، یکی-دو نسخه مفاتیح منتشر می‌کند. نه هزینهٔ فیلم و زینکِ‌ آن‌چنانی، نه حق‌التألیف، نه هزینه ویرایش و ترجمه… سود خالصِ خالص! بعضا ناشرانی هستند که ذره‌ای دل‌بستهٔ اسلام نیستند، اما قرآن و مفاتیح‌شان معروف و پرمخاطب است!

بنابراین، لازم است که در ترجمه و نکات فنیِ نشرِ کتب ادعیه بازنگری کنند. این هم بر عهدهٔ ارشاد است که به جای خریدِ مفاتیح، برود و چاپ و نشرش را بهینه کند.

لزوم اصلاح قالبِ نوشتاری کتب ادعیه

متنِ اصلیِ ادعیه، آن‌چنان فصیحِ و زیبا هستند که انگاری، ترجمه، از بهای کلامی آن‌ها می‌کاهد. در این شرایط، تنها کاری که می‌توانیم انجام بدهیم، ارائهٔ یک ترجمهٔ شیرین، زیبا و درست از کتب ادعیه است. ترجمه‌ای که به متنِ اصلیِ عربی که رسیده از ائمهٔ ما است، نزدیک باشد و منظور کلمات آنان را برساند.

جدا از بحث ترجمهٔ کتب ادعیه و این‌که در این عصر، حتا گفتگو با خدا هم لحنِ امروزین می‌خواهد، یک مسئلهٔ مهم دیگر هم دربارهٔ کتب ادعیه وجود دارد و آن، بحثِ قالبِ فنی و نوشتاری است.

منتهای کاری که برای بازنگری در قالب نوشتاریِ کتب ادعیه شده، «حروف درشت» و «تعیین محل وقف» است. اما تا به حال هیچ ناشری (تا آن‌جا که می‌دانم) دربارهٔ صفحه‌آرایی و اصولِ اولیهٔ نگارش در کتب ادعیه کاری نکرده. مراجعه بفرمائید به همین مفاتیح مبارکی که شب نوزدهم ماه مبارک هم‌دم‌تان بود. می‌بینید که سطور، پشت سر هم، بدون پاراگراف‌بندی منظم و اصولی همین‌طور آمده‌اند و یک دیوار از کلمات پیش چشمِ مخاطب ساخته‌اند. خب، این باید اصلاح بشود.

نباید فراموش کنیم که عصرِ ما، عصرِ سرعت و بی‌حوصله‌گی است. باید زبان‌ِ دین را با این عصرِ هماهنگ کنیم. باید به این زبان حرف بزنیم، اما نباید ماهیتِ کلام‌ و فحوای حرف‌مان را کتمان کنیم. واقعاً پاراگراف‌بندیِ اصولی نوشته‌های مفاتیح چه ایرادی دارد؟ چقدر کار دشواری است؟ اساساً اگر بخواهیم تبعیت از قرآن عظیم کنیم، بخش‌بندی و پاراگراف‌بندی و نکته‌گویی را در آیات می‌بینیم. خب، چرا در کتب ادعیه این بخش‌بندی‌ها اعمال نشود؟

نکتهٔ بعدی دربارهٔ صفحه‌آرایی است. نمی‌دانم چه حکمی‌ست که سطورِ یک دعا، این همه به هم پیوسته باشند و در هم. ملاحظه بفرمائید که این همه علامت و اعراب چطور رفته‌اند توی هم. بعد هم مترجم آمده و همان زیر، یک ردیف ساخته، با عرضی کم‌تر از یک سانتی‌متر و با خط ریز ترجمه نوشته. هر جا هم خطا رفته، ابرو باز کرده یا به تنگی جا که افتاده، هی ریزتر و ریزتر و در هم رفته‌تر کلمات را ردیف کرده. اصلاح این‌ها چقدر زمان و هزینه دارد؟

حالا در قرنِ ۲۱ هستیم. در سال ۱۴۳۰ هجری قمری. وقتش رسیده که مفاتیحِ‌ چاپ چندصد سال قبل را امروزی کنیم. نه در فحوای کلام، بلکه در نوعِ بیان (ترجمهٔ روان و شیرین و عالمانه) و در قالبِ فنیِ‌ کتاب. در فونت، در اندازهٔ فونت، در نوع چیدمان سطور و الخ.

باید برای دین‌دار ماندنِ دین‌داران و اشاعهٔ دین، زبانِ امروز را به کار بست. کشفِ  زبانِ امروز هم، نیازمند مطالعه و تحقیقِ جامعه‌شناختی-روان‌شناختی است.

توضیح:

سید کمال‌الدین دعایی عزیز، بعد از انتشار این یادداشت، نکاتی بیان کرد که جالب توجه‌اند. از او خواستم این نکات را قلمی کند. حاصل شد این:

مطلب «باید که لحن سخنم را عوض کنم»، نوشتهٔ بسیار دقیق و به‌جا و حاوی نکاتی مثبت و ضرور بود. اما از آن‌جا که نویسندهٔ متن، از وجود «مفاتیح»ی با مشخصات مطلوب مذکور، اظهار بی‌اطلاعی کرده‌اند، لازم دیدم متذکر شوم که اتفاقاً مفاتیحی با همان مختصات که در متن مزبور یاد شده‌ است، تحت عنوان «کلیات مفاتیح نوین» و به همت آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی در سال ۱۳۸۴ منتشر شده است. از جمله ویژگی‌های این کتاب، استفاده از زبان روز، درج مقدمات مفید برای هر بخش، نظم منطقی ادعیه و اعمال، ترجمهٔ خوب و روان، حذف ادعیه و زیارات مشترک یا ضعیف، ذکر اسناد و مصادر تمامی ادعیه و مهم‌تر از همه، حروف‌چینی و صفحه‌بندی با خطوط خوانا و شکل چشم‌نواز است. مطالعهٔ مفاتیح نوین را به همهٔ دوستان خانه کتاب اشا توصیه می‌کنم.

برچسب های مطلب:
, , , , ,
 



لینک مطلب | بازدید: 332 بار |
  • FriendFeed
  • Google Reader
  • Delicious
  • Share/Bookmark
 
 
 
 

لطفا برای ارسال نظراتی که ارتباطی با این یادداشت نداند، از پیک اشا (کنج ستون سمت راست!) استفاده کنید :)

 
 
 
 
کتاب کمیک
تن‌تن در آمریکا
خانهٔ کتاب اشا، از این پس، در بخشِ تازه‌ای، به انتشارِ کتاب‌های کمیک خواهد پرداخت. پس، در آغاز، با تقدیمِ «ماجراهای تن تن» تجدید خاطره می‌کنیم.
گزیده کتاب
تسلیم نمی‌شوم
من هنوز لج می‌کنم، هنوز اعتراض می‌کنم، هنوز فریاد می‌کشم، هنوز می‌لرزم و به لُکنت دچار می‌شوم، هنوز زیر بار نمی‌روم، هنوز باج نمی‌دهم و نمی‌گیرم، هنوز اعتقاد نمی‌خرم و نمی‌فروشم...

 

عکس‌نما
مطالعه در کالج اورستد دانمارک
نمایشگاه کتاب در لندن
کتاب‌فروشی رؤیایی
تازه‌های نشر
عاشق کتاب و بخاری کاغذی
عاشق کتاب و بخاری کاغذی» (گفتارهایی از مهدی آذریزدی) شامل مجموعه‌ای از مقالات زنده‌یاد مهدی آذریزدی است که در سال‌های 1374 و 1375 در ماهنامهٔ «جهان کتاب» با عنوان «خاطرات کتابی» منتشر شده است.
سکاندار بر کرانه خلیج فارس
امروز و باگذشت حدود سه ماه از افتتاح رسمی ناوشکن جماران با حضور فرمانده کل قوا، سایت رهبر انقلاب اسلامی از انتشار کتاب «سکان‌دار بر کرانهٔ خلیج فارس» خبر داد.
۴۲ روز کچل
اولین مجموعه داستانِ «حسن کیقبادی» نویسندهٔ جوانِ سبزواری، امسال در نمایشگاه کتاب عرضه می‌شود.
دستور زبان کردی کرمانشاهی
تاب دستور زبان کردی کرمانشاهی اولین دستور جامع کردی جنوبی و خصوصاً کردی کرمانشاهی است. این اثر، از سوی نشر «طاق بستان» کرمانشاه منتشر شده است.
جلد ۴ خاطرات حجت الاسلام ری‌شهری
ری‌شهری در این جلد از خاطرات خود، به موضوعات مربوط به برکناری آیت الله منتظری از جانشینی حضرت امام خمینی می‌پردازد.
محله‌های زندگی
محله‌های زندگی برشی از زندگی یک زن است، یک زن که از نظر نویسنده متفاوت است
من سرباز هخامنشی بودم
این کتاب شامل 79 داستانک است. این داستانک‌ها به موضوعاتی از جمله خیانت، دعای مادر، دوکوهه، کربلایی‌ها و... می‌پردازد. من سرباز هخامنشی بودم نیز عنوان یکی از داستان‌های این کتاب است
احمدشاه مسعود: روایت صدیقه مسعود
کتاب «احمد شاه مسعود: روایت صدیقه مسعود»، اثری خواندنی دربارهٔ زندگی شیر درهٔ پنج‌شیر است که افسر افشاری کار ترجمه آن به فارسی را انجام داده است.
من از آینده می‌آیم
گزیده‌ای از اشعار آدونیس شاعر عرب‌زبان، با عنوان «من از آینده می‌آیم» با ترجمهٔ «عبدالحسین فرزاد»
سه گلدان
داستان این کتاب درباره سه گلدان لادن، نرگس و شمعدانی و سه خانواده است که با زبانی شاعرانه قصه آن‌ها بیان شده است.
فرهنگشت
نگاهی دیگر به سفر مرگ
فیلم سینمایی "سفر مرگ" ساخته حسن آقاکریمی در یک‌صد و شصت ‌و یکمین نشست باشگاه فیلم تهران به نمایش و نقد گذاشته می‌شود. در خلاصه داستان "سفر مرگ" آمده است: سیف‌الله و دامادش مرتضی به علت حادثه‌ای که برای یکی
جنگ و صلح روی میز نقد
رمان «جنگ و صلح» اثر لئو نیکولایویچ تولستوی، يك‌شنبه، 24 مرداد با حضور «محمد جواد جزینی» در فرهنگ‌سرای پايداری بررسی و نقد می‌شود. تولستوی در اين رمان كه در مدت 5 سال نوشته شده است، ماجرای زندگی دو خانواده اشرافی باکونسکی
زنگ‌هایی که در فر‌هنگ‌سرای پایداری به صدا در‌می‌آیند
رمان "زنگ‌ها برای که به صدا در می‌آیند" نوشته ارنست همینگوی، يك‌شنبه، 3 مرداد 89 در فرهنگ‌سرای پايداری نقد می‌شود. ایبنا خبر داد: محمدجواد جزينی به عنوان منتقد، در نشست نقد و بررسی رمان "زنگ‌ها برای که به صدا در
بازروایی معضلات اجتماعی در طبقه سوم
فیلم سینمایی «طبقه سوم» با حضور عوامل فیلم در فرهنگ‌سرای انقلاب، نقد و بررسی می‌شود. فارس خبر داد: در اين برنامه «بيژن ميرباقری» (كارگردان)، «بهزاد صديقی» (مجري و منتقد) و جمعی از بازی‌گران اين فيلم حضور خواهند داشت. فيلم‌نامه طبقه
باغ تلو روی ترازوی نقد
رمان "باغ تلو" نوشته مجيد قيصری، در فرهنگ‌سرای پايداری با حضور محمد جواد جزینی نقد و بررسی می‌شود. به نقل از ایبنا، "باغ تلو"، با محوریت جنگ تحمیلی عراق عليه ايران، به تاثیر مستقیم آن بر شهروندان و زنان
جنگ در بوسنی، در قاب نگاه رضا برجی
نمایش‌گاه عکسی از آثار رضابرجی به مناسبت سال‌گرد قتل عام مردم بوسنی و هرزگوین برگزار می‌شود. فارس خبر داد، انجمن دوستی ايران و بوسنی و هرزگوين، به منظور نشان دادن بخشی از مظلوميت مسلمانان بی‌دفاع در شهر سربرنيستا بوسنی و هرزگوين
روایت عکاس انقلاب در اتاق سفید
فیلم مستند “اتاق سفید” با نگاهی به زندگی و آثار “حسین پرتوی” عکاس انقلاب، در روز دوشنبه، ۲۱ تیرماه، ساعت ۱۴، درسینماتک موزه‌ٔ هنرهای معاصر به نمایش در می‌آید. به نقل از پایگاه اطلاع رسانی عکاسی،‌در این فیلم سعی شده است
ریشه در اعماق، زیر ذره بین نقد
رمان «ريشه در اعماق»، نوشته ابراهيم حسن‌بيگی، 13تیرماه در فرهنگ‌سرای پايداری نقد می‌شود. ريشه در اعماق، داستان جوانی است با نام «شفی محمد» از اهالی شهر بمپور استان سيستان و بلوچستان كه همزمان با آغاز جنگ تحميلی تصميم می‌گيرد به
فرشچیان به روایت تصویر
مستند زندگی «محمود فرشچیان» به كارگردانی مصطفی رزاق‌كریمی، در روز سه‌شنبه، در خانه هنرمندان ایران نمایش داده می‌شود. سینمافردا خبر داد، دو مستند كوتاه «رنگ‌های امانی» با موضوع سیری در نگارگری ایران و «استاد فرشچیان» پرتره‌ای از محمود فرشچیان از سوی انجمن تهیه
تئاتر شهر منهای دو!
نمایش "منهای دو" با کارگردانی "داوود رشیدی" ازهشتم تیرماه درتالار اصلی مجموعه تئاترشهر اجرا می‌شود. به نقل از پایگاه اطلاع رسانی تئاتر شهر، نمایش "منهای دو" نوشته "ساموئل بنشتریت" است که با ترجمه "شهلا حائری" و کارگردانی داوود رشیدی از
بازنشر نوشته‌های اشا، با هر حجم و به هر نحو، بدون اجازه و اطلاعِ اهالی خانه، مایه‌ی کدورت است!