کتاب‌خوان‌های حرفه‌ای برای مطالعه‌شان قاعده و قانون و طبقه‌بندی دارند. هر خوراکی را به ذهن‌شان نمی‌دهند. خوراک‌های خوب را از دست‌رنج آشپزهای خوب گلچین و با شیوهٔ خاصی روحشان را تغذیه می‌کنند. ذائقه‌شان را خوب می‌شناسند. به هر چیزی ناخنک نمی‌زنند. گاهی هم ترجیح می‌دهند دو طعم را با هم بیامیزند و لذتی خاص راتجربه کنند…

به مطالعهٔ تاریخ علاقه‌مندید؟ یک کتاب تاریخی عالی! آن را بردارید و چند صفحه تورق کنید، قول می‌دهم زمین نمی‌گذاریدش. باید بالاخره ته و توی این ماجرای تاریخی را در آورْد. اما این تاریخ کمی خاص است. دقیق‌تر بگویم: تاریخ صرف نیست. یک طعم دیگر هم دارد: طعمی بسیار عالی و دوست‌داشتنی! چه طعمی؟ ادبیات: این روح زندهٔ نامیرا.

این تاریخ با تاریخ‌های دیگر متفاوت است: دلنشین‌تر است چون آمیخته با ادبیات است. جنبهٔ ادبی آن با جنبهٔ تاریخی‌اش برابری می‌کند و حتی بیشتر نمایان است. این تاریخ را دبیری کارآزموده و فاضل به رشتهٔ تحریر کشیده است؛ دبیری گماشتهٔ کار دیوانی و البته در نثر و شیوهٔ نوشتار بی‌همتا: جناب ابوالفضل بیهقی، دبیر دیوان سلطان مسعود غزنوی.

او فقط در قید تاریخ‌نگاری نبوده بلکه با مشاهدات خودش و راویان دیگر و ثبت جزئیات صحنه‌ها و گفتگوهای افراد، رمانی مستند و خواندنی به دست داده است؛ اثری گران‌بها که از حوزهٔ تاریخ پا را فراتر نهاده و در حوزهٔ ادبیات و رمان وارد شده است.

بخشی از متن کتاب:

کافّه‎ی مردمِ بغداد و قاف تا قافِ جهان نامه‎ها نبشتند
زندگانی خداوند دراز باد در دولت و بزرگی، تا وارثِ اَعمار باشد!
و خالی کردند. و حاجبِ بزرگ و سالارِ غلامان و عارِض و صاحبِ دیوانِ رسالت را بخواندند. و حاضر آمدند. و امیر آن‎چه فرمودنی بود در بابِ رسول و نامه و لشکر و مرتبه‎داران و غلامانِ سرایی، همگان را مثال داد. و بازگشتند.
دوهزار با کلاه دوشاخ و کمرهای گرانِ دهمَعالیق بودند و با هر غلامی عمودی سیمین و دوهزار با کلاهِ چهارپَر بودند و کیش و کمر و شمشیر و شَغا و نیم لِنگ بر میان بسته و هر غلامی کمانی و سه چوبه تیر بر دست و همگان با قَباهای دیبای شوشتری بودند.
و آوازِ بوق و دُهُل و کاسه‎پیل بخاست، گفتی روزِ قیامت است.
ایزد عَزَّ ذکرُه جای خلیفه‎ی گذشته فردوس کناد
امیر به این ترتیب به مسجدِ جامع آمد، سخت آهسته، چنان که به‎جُز مِقرَعه و بَردابَردِ مرتبه‎داران هیچ آواز دیگر شنوده نیامد.
و هرچه رفته بود، بونصر با امیر بگفت و سخت خوشش آمد.
و سالار بَگتُغدی را خط نبود، بونصر از جهتِ وی نبشت.
ده پاره جامه
و امیر مسعود در این باب آیتی بود.

نقل از این‌جا

***

از کتاب ارزش‌مند بیهقی چاپ‌ها و تصحیحات مختلفی در بازار کتاب وجود دارد. اما اغلب این چاپ‌ها برای محققان و دانش‌جویان و افراد درگیر با ادبیات یا تاریخ سودمند است و جانب خوانندگان عام در آن‌ها رعایت نشده است. در حقیقت این اثر ادبی- تاریخی را همه باید بخوانند نه فقط قشری خاص آن هم در موضعی خاص؛ زیرا اگر این‌طور باشد، چنین آثاری همیشه در عزلت و انزوا خواهند بود.

در اینجا از رخ یکی از چاپ‌های خوب تاریخ بیهقی که مورد استفادهٔ عامهٔ خوانندگان باشد، پرده برمی‌گیریم: ویرایش آقای جعفر مدرس صادقی از تاریخ بیهقی. این کتاب، یکی از آثار بازخوانی شده از مجموعهٔ بازخوانی متون کهن نشر مرکز است. این ویرایش بسیار عالمانه و از روی نسخهٔ مصحَح مرحوم فیاض تهیه شده و ملاحظات خاص تصحیح را که گویی نزدیک شدن به آن‌ها تابوست، در نظر نداشته است. آن‌چه در این ویرایش، بسیار به آن دقت شده، خوانندهٔ عام است و احترام به او.

سخن از ویرایش به میان آمد؛ نه این که گمان رود ویراستار محترم، در قلم و بیان نویسندهٔ چیره‌دست آن دخل و تصرف کرده است. این کتاب به دست آقای مدرس صادقی به راستی پیراسته و پذیرفتنی شده و نثر اصیل کتاب به همان سبک اصلی و نگاشته شدهٔ بیهقی باقی است. حوادث تاریخی که به قلم و روایت بیهقی و گاه پراکنده بیان شده، همه به ترتیب تاریخِ روی دادن تنظیم شده‌اند.

برخی آیات و روایات، قصه‌های تاریخی، اشعار، تمثیل‌ها و… که در متن اصلی وجود دارد و برای خوانندهٔ عام خسته کننده و بی‌فایده است از این کتاب حذف شده و البته به شرح رمان‌گونهٔ تاریخ نه تنها آسیبی وارد نمی‌کند بلکه آن را خواندنی و جذاب‌تر جلوه می‌دهد. در پایان کتاب واژه‌نامه‌ای بسیار سودمند و مختصر تنظیم شده است تا هرجا خواننده در دست‌انداز افتاد، او را یاری دهد.

در کل، این اثر تاریخی تبدیل به رمان تاریخی «سرگذشت امیری خودکامه و لاابالی» یعنی مسعود غزنوی از ابتدای طفولیت تا پایان سلطنتش تبدیل شده و برای دو طیف از خوانندگان بسیار دلنشین است:

۱)      تاریخ‌خوانان حرفه‌ای، ۲) رمان‌خوانان حرفه‌ای.

نقل تعریف از این کتاب، نقل «حلوای تن تنانی» است و حتماً باید آن را بچشی تا بدانی!

بیــــشتر بخوانـیــــد:

- تاریخ بیهقی برای خوانندگان امروز (۱)

- تاریخ بیهقی برای خوانندگان امروز (۲)

- بازنویسی داستانی از بیهقی: سیل بزرگ

- بازنویسی داستانی از بیهقی: جوان دلاور

- بازنویسی داستانی از بیهقی: غلام بی‌ارزش، پادشاه بزرگ