وقتی اسم رومن گاری به گوشم می‌خورد، اول چیزی که تصور می‌کنم، کتاب سگ سفید او است. خیلی‌ها این نویسندهٔ لیتوانیایی-فرانسوی را با خداحافظ گری کوپر می‌شناسند، اما من، با سگ سفید به آقای گاری ارادت پیدا کردم.

سگ سفید، روایتی مستندگونه از آمریکای بعدِ از مرگِ مارتین لوتر کینگ است. زمانی که رومن گاریِ نویسنده، به عنوانِ کاردار فرهنگی یا چیزی شبیه به این، از طرف کشورش فرانسه، عازم ایالات متحده می‌شود. فضای ملتهب آمریکای آن سال‌ها، مایه‌های داستانی کم ندارد. خب، وقتی کسی مثل رومن گاری توی همچین فضایی باشد، جز «نوشتن» انتظاری از او نمی‌رود.

رومن گاری در سگ سفید، داستانِ خالص نمی‌نویسد. او در حقیقت، راویِ اتفاقاتِ روزمرهٔ زندگی‌اش در آمریکا است. داستانِ محوری، مربوط به سگی است که خویِ سیاه‌ستیزی دارد و به هر سیاهی حمله می‌کند. این خو، برآمده از تربیتی‌ست که سفید پوستان بر آن سگ اعمال کرده‌اند.

بخشی از متن کتاب

رد، از پسرش با غرور صحبت می‌کند. از پسری که در آسیا مشغول «آموختن حرفه» است تا شاید روزی، کسی چه می‌داند چه‌گوارای نیروی سیاه بشود و من ناگهان در خود غلیان محبت ترحم‌آمیزی احساس می‌کنم که بسیار به ندرت در خود سراغ داشته‌ام. می‌گوید:

- این بی‌شرف دیگر برای من نامه هم نمی‌نویسد. مثل این‌که خیلی گرفتار است. به علاوه، سانسور نظامی هم هست. به هر صورت نمی‌تواند آن‌چه را فکر می‌کند بنویسد؛ چون بلافاصله او را از واحدهای جنگی بیرون می‌آورند…

***

حدس می‌زنید چنین سگی، در آتشِ خشم‌ و نفرت‌های میانِ سیاهان و سفیدپوستان آمریکا، چه سرانجامی دارد؟ آن هم در شرایطی که اغلب سیاه‌پوستان، آرزوی نبرد و پیروزی را در سر دارند و در آمریکا، آرزوهای‌شان را پرواز می‌دهند! این گرهٔ دوست‌داشتنیِ کتابِ سگ سفید است. کتابی که نه رمانِ خالص است و نه مستندِ خالص.

سگ سفید را سال‌ها قبل، انتشارات امیرکبیر با ترجمهٔ سروش حبیبی چاپ کرده است. این‌که بعد از سال ۱۳۵۲، این اثر را تجدیدچاپ کرده یا نه، نمی‌دانم. اما، بعدها نشر مس، همین اثر را -البته با حذف بخش‌هایی از آن- و با ترجمهٔ سیلویا بجانیان روانهٔ بازار کرد. از سال ۸۱ که نشر مس این اثر را چاپ کرده، دیگر چاپی از آن به بازار نیامده. دلیلش را نمی‌دانم، اما شنیده‌ام که ممنوع شده.

اگر هیچ حُسنی در سگِ سفید نباشد، دست‌کم روایتی است از یک فرهنگ و جامعه. روایتی که به من و شمای مخاطب تصویرِ مستند و نزدیک به واقعی نشان می‌دهد. روایت کتاب کاملاً داستانی‌ست اما گاری در این اثر، خودش را می‌نویسد. به همین دلیل، سگ سفید پر است از نظریه‌ها و دیدگاه‌های نویسنده.

«سگ سفید» را در گوگل جستجو کردم. یکی از صفحاتی که گوگل فهرست کرده بود، جالب به نظر آمد. شاید، یک‌جورهایی عاملِ تجدید چاپ نشدن این کتاب باشد. البته رومن گاری یهودی‌زاده است و التفاتی که به یهودیان در این اثر نشان‌داده، چیز عجیبی نیست.

• ?? ??? ????